🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:58:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चारु
cāru
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चारु १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ चार्वी] सुंदर मनोहर ।
चारु २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बृहस्पति ।
२. रुक्मिणी से उत्पन्न कृष्ण के एक पुत्र ।
३. कुंकुम । केसर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चारु mf(उस्)n. (√ 2. चन्) agreeable, approved, esteemed, beloved, endeared, (Lat.) carus, dear (with dat. or loc. of the person), RV.; VS. xxxv, 17; TS. iii; TBr. iii, 1, 1, 9; ŚāṅkhŚr. i, 5, 9
pleasing, lovely, beautiful, pretty, RV.; AV.; MBh. &c.
चारु ind. so as to please, agreeably (with dat.), RV. ix, 72, 7 and 86, 21; AV. vii, xii, xiv
beautifully, Hariv.; Caurap.
चारु m. (in music) a particular वासक
N. of Bṛhaspati, L.
of a son of Kṛṣṇa, Hariv. 6699; BhP. x, 61, 9
of a Cakra-vartin, Buddh.
चारु n. (v.l. for वर) saffron, L., Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (393,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चारु a. (रु or र्वी f.) [चरति चित्ते चर् उण्, cf. Uṇ. 1. 3] 1 Agreeable, welcome, beloved. esteemed, dear (with dat. or loc.); वरुणाय or वरुणे चारुः. --2 Pleasing, lovely, beautiful, elegant, pretty; प्रिये चारुशीले मुंच मयि मानमनिदानं Gīt. 10; सर्वं प्रिये चारुतरं वसंते Rs. 6. 2; चकासतं चारुचमूरुचर्मणा Śi. 1. 8; 4. 49. --रुः An epithet of Bṛhaspati. --रु n. Saffron. --Comp. --अंगी a beautifully formed woman. --घोण a. handsome-nosed. --दर्शन a. good-looking, lovely. --धामा, --धारा, --रावा Śacī, Indra's wife. --नेत्र, --लोचन a. having beautiful eyes. --(नेत्रः, --नः) a deer. --पुटः a particular time in music. --फला a vine, grape. --लोचना a woman with lovely eyes. --वक्त्र a. having a beautiful face. --वर्धना a woman. --व्रता a female who fasts for a whole month. --शिला {1} a jewel, gem. {2} a beautiful slab of stone. --शील a. of a lovely disposition or character. --हासिन् a. sweet-smiling.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0491-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चारु पु० चरति चित्ते--उण् । १ वृहस्पतौ २ मनोहरे त्रि० मेदि० “चकाशतं चारुचसूरुचर्म्मणा “ऊर्द्धप्रसारित सुराधिपचापचारु” माघः । गुणवचनत्वेन स्त्रियां वा ङीष् चार्व्वी चारुः । ३ कुसुमे न० शब्दार्थचि० । ४ रुक्मिणीतनयभेदे पु० “चारुगर्भशब्दे दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2920,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चारुः, पुं, (चरति देवेषु गुरुत्वेन । चर + “दॄ- सनिजनिचरीति ।” उणां १ । ३ । इति ञुण् ।) बृहस्पतिः । (चरति चित्ते इति ।) मनोज्ञे त्रि । इति मेदिनी । रे, ३३ ॥ (यथा, गीतगोविन्दे । मधिवचनजातम् ॥” १० । ९ । “इति चटुलचाटुपटुचारुमुरवैरिणो राधिका- श्रीकृष्णस्य रुक्मिणीगर्भसम्भूतपुत्त्राणामन्यतमः । यथा, हरिवंशे । ११७ । ३९ । “चारुञ्च बलिनां श्रेष्ठं सुताञ्चारुमतीं तथा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-445-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "चारु" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें