🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:46:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लांगल
lāṃgala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लांगल संज्ञा पुं॰ [सं॰ लाङ्गल]
१. खेत जोतने का हल ।
२. हल के आकार का काष्ठ (को॰) ।
३. एक प्रकार की मजबूत लकड़ी जो मकानों के बनाने में काम आती है (को॰) ।
४. फल तोड़ने का एक प्रकार का /?/ जिसके सिरे पर एक जाली बँधी रहती है (को॰) ।
५. चंद्रमा का अर्धान्नत श्रृंग ।
६. शिश्न । लिंग ।
७. एक प्रकार का फूल ।
८. एक प्रकार का चावल (को॰) ।
९. ताड़ का पेड़ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लाङ्गल n. (cf. √ लग् and लङ्ग्) a plough, RV. &c. &c.
a kind of pole used in gathering fruit from a tree, R., Sch.
a plough-shaped beam or timber (used in the construction of a house), L.
a partic. appearance presented by the moon, VarBṛS.
the palm tree, L.
a kind of flower, L.
membrum virile, L. (cf. लाङ्गूल)
लाङ्गल m. a kind of rice, Car.
N. of a son of Śuddhoda and grandson of Śākya, BhP.
pl. N. of a school, SaṃhUp.
of a people, VP. (v.l. for जाङ्गल).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (900,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लांगलं [लंग् कलच् पृषो˚ वृद्धिः] 1 A plough. --2 A plough-shaped beam or timber. --3 The plam tree. --4 The membrum virile. --5 A kind of flower. --6 A particular appearance of the moon. --7 A kind of timber (used in building houses). --Comp. --ग्रहः a ploughman, peasant. --दंडः the pole of a plough. --ध्वजः N. of Balarāma. --पद्धतिः f. a furrow. --फालः a ploughshare.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0927-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लाङ्गल न० लगि--कलच् पृषो० वृद्धिः । स्वनामख्याते १ भूमिकर्षके पदार्थे अमरः । २ लिङ्गे त्रिका० ३ पुष्पभेदे ४ तालवृक्षे ५ गृहदारुणि च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4825,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लाङ्गलं, क्ली, (लङ्गतीति । लगि गतौ + बाहु- लकात् कलच् । वृद्धिश्च धातोः । इति उणादि- वृत्तौ उज्ज्वलदत्तः । १ । १०८ ।) स्वनामख्यात- भूमिकर्षणयन्त्रम् । तत्पर्य्यायः । हलम् २ गोदा- रणम् ३ सीरः ४ । इत्यमरः ॥ हलः ५ हालम् ६ हालः ७ शीरः ८ । इति भरतः ॥ (यथा, वाजसनेयसंहितायाम् । १२ । ७१ । “लाङ्गलं पवीरवत्सुशेवꣳसोमपित्सरु ॥”) लिङ्गः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ पुष्पविशेषः । तालवृक्षः । गृहदारु । इति मेदिनी । ले, १२८ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-214-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लांगल" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें