🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:08:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लीन
līna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लीन । तत्पर । नियुक्त ।
६. प्रचलित ।
६. इंद्रियलोलुप । लंपट ।
८. तीव्र । तेज (को॰) ।
९. पका हुआ । पक्व (को॰) ।
१०. प्रदर्शित । व्यक्त किया हुआ (को॰) ।
११. उपयुक्त अर्थ जाननेवाला । सूक्ष्मार्थगामी (को॰) ।
१२. लंबा [को॰] ।
लीन वि॰ [सं॰]
१. लय को प्राप्त । जो किसी वस्तु में समा गया हो ।
२. तन्मय । मग्न । डूबा हुआ ।
३. बिलकुल लगा हुआ । तत्पर । जैसे,—कार्य में लीन होना ।
४. ख्याल में डूबा हुआ । घ्यानमग्न । अनुरक्त । उ॰—अति ही चतुर सुजान जानमनि वा छवि पै भइ मैं लीना ।—सूर (शब्द॰) ।
५. किसी के सहारे टिका हुआ (को॰) ।
६. लुप्त । छिपा हुआ (को॰) ।
७. अपने रूप का त्याग करके मिला हुआ । घुला हुआ । जैसे, जल में नमक (को॰) । क्रि॰ प्र॰—करना ।—होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लीन mfn. clung or pressed closely together, attached or devoted to, merged in (loc. or comp.), R.; Sarvad.
sticking, Mahīdh.
lying or resting on, staying in, lurking, hiding, MBh.; Kāv. &c.
dissolved, absorbed in (loc. or comp.), disappeared, vanished, ŚvetUp.; MBh. &c.
लीन n. the clinging to, being dissolved or absorbed in, disappearance, Pañcar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (903,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लीन p. p. [ली-क्त] 1 Clung or adhered to, stuck to. --2 Lurking, hid, concealed. --3 Resting or reclining on; Ś. 6. 16. --4 Melted, dissolved; Māl. 5. 10. --5 Completely absorbed or swallowed up in, intimately united with; नद्यः सागरे लीना भवंति. --6 Devoted or given up to. --7 Disappeared, vanished; [] (see ली).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0930-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लीनः, त्रि, (ली + क्तः । “ओदितश्च ।” ८ । २ । ४५ । इति निष्ठातस्य नः ।) लयप्राप्तः । श्लिष्टः । इति व्याकरणम् ॥ अपि च । “दिवाकराद्रक्षति यो गुहासु लीनं दिवाभीतमिवान्धकारम् । क्षुद्रेऽपि नूनं शरणं प्रपन्ने ममत्वमुच्चैःशिरसामतीव ॥” इति कुमारसम्भवे । १ । १२ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-224-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लीन" आता है (25)
आसक्त अनुरक्त । लीन । लिप्त । जैसे,—इँद्रियो में आसक्त रहना ज्ञानियों का काम…निरत किसी काम में लगा हुआ । तप्पर । लीन । यशगूलअनुरत लीन । आसक्तअभिरत लीन । अनुरक्तएकतान तन्मय । लीन । एकाग्रचिततन्मय जो किसी काम में बहुत ही मग्न हो । लवलीन । लीन । लगा हुआ । दत्तचित्तप्रमग्न डूबा हुआ । लीन । निमग्नविनिमग्न डूबा हुआ । लीनओपी पु क्रि॰ वि॰ डूबी हुई । लीन । निमग्नमहव पूर्ण रूप से रत । लीनपराइण लीन । निमग्न । परायणमशगूल काम में लगा हुआ । प्रवृत । लीनसंलिप्त लीन । भली भाँति लिप्तगमक जानेवालास्थ 'स्था' धातु का एक प्रकार का कृदंत रूप जो शब्दों के अंत में लगकर नीचे ल…मग्न डूबा हुआ । निमज्जितसक्त दे॰ 'आसक्त'लिप्त जिसपर किसी गीली वस्तु (जैसे,—घुली मिट्टी, चंदन आदि) की तह चढ़ी हो । जि…संसक्त लगा हुआ । सटा हुआ । मिला हुआप्रलीन समाया हुआ । तिरोहितलालस चंचलवसना स्त्रियों की कमर का एक आभूषणमगन डूबा हुआ । समाया हुआचुभना किसी नुकीली वस्तु का दबाव पाकर किसी नरम वस्तु के भीतर घुसना । गड़ना । …अनुरत्क अनुरागयुक्त । प्रेमयुक्त ।—सरिता बनी माया उसे कहती कि तुम अनिरक्त हो ।…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें