🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:37:03 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वदन
vadana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वदन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मुख । मुँह ।
२. अगला भाग ।
३. कथन । बात कहना ।
४. त्रिभुज का शीर्ष भाग (को॰) ।
५. चेहरा । आकृति । स्वरूप (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वदन n. (ifc. f(आ). ) the act of speaking, talking, sounding, ŚBr.; ŚrS.
the mouth, face, countenance, MBh.; Kāv. &c. (˚नं √ कृ, to make a face or grimace, ˚नी-√ भू, to become a face)
the front, point, R.; Suśr.
(in alg.) the first term, initial quantity or term of a progression, Col.
(in geom.) the side opposite to the base, the summit or apex of a triangle, Āryabh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (916,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वदनं [उद्यतेऽनेन वद् करणे ल्युट्] 1 The face; आसीद्विवृत्तवदना च विमोचयंती Ś. 2. 12; so सुवदना, कमलवदना &c. --2 The mouth; वदने विनिवेशिता भुजंगी पिशुनानां रसनामिश्रेण धात्रा Bv. 1. 111. --3 Aspect, look, appearance. --4 The front point. --5 First term (in a series). --6 The summit or apex of a triangle. --Comp. --आसवः saliva. --श्यामिका {1} blackness of the face. {2} a kind of disease.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0941-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वदन न० उद्यतेऽनेन वद--करणे ल्युट् । १ मुखे अमरः । २ वचनेन्द्रिये भावे ल्युट् । २ कथने न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4845,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वदनं, क्ली, (वदन्त्यनेनेति । वद् + करणे ल्युट् ।) मुखम् । इत्यमरः ॥ (यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । २७६ । “दर्शनविनीतमाना गृहिणी हर्षोल्लसत्कपोल- तलम् । चुम्बननिषेधमिषतो वदनं पिदधाति पाणि- भ्याम् ॥” लक्षणया अग्रभागः । यथा, सुश्रुते । १ । ७ । “त्रीण्यन्यानि (यन्त्राणि) जाम्बववदनानि त्रीण्यङ्कुशवदनानि षडवाग्निकर्म्मस्वभिप्रेतानि ॥” वद + भावे ल्युट् । कथनम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-259-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें