🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:07:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आस्य
āsya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आस्य संज्ञा पुं॰ [सं॰] मुख । मुँह । मुँखमंड़ल । चेहरा । उ॰— वेश भाषा भंगियों पर हास्य, कर रहे थे सरस सबके आस्य ।—साकेत, पृ॰ १७० ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आस्य᳙ अम्, n. [ifc. mf(आ)n.] mouth, jaws, RV.; AV.; VS.; MBh. &c.
face, Yājñ.
आस्य᳙ mfn. belonging to the mouth or face, belonging to that part of the mouth or face, belonging to that part of the mouth which is the organ of uttering sounds or letters, Pāṇ.; Siddh., Kāś. &c.
आस्य᳙ &c. See 4. आस्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (159,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आस्य a. Belonging to the mouth or face. --स्यं [अस्यते ग्रासोऽत्र, अस्ण्यत्] 1 The mouth, jaws; आस्यकुहरे, विवृतास्यः. --2 Face; आस्यकमलं. --3 A part of the mouth used in pronouncing letters; तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णं P. I. 1. 9; आस्ये भवमास्यं ताल्वादिस्थानं Sk.; षडास्यानि Pt. 5. 55; (the six parts being the throat, head or brain [] palate, tooth, lip, and nose). --4 Mouth, opening; व्रणास्यं, अंकास्यं &c. --Comp. --आसवः spittle, saliva. --पत्रं a lotus. --लांगलः {1} a dog. {2} a boar. --लोमन् n. beard.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0271-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आस्य न० अस्यते ग्रासोऽत्र + अस--आधारे ण्यत् । १ मुखे “तदास्यदास्येऽपि गतोऽधिकारिताम्” नैष० । “तं हि स्वयंभूः स्वादास्यात्” यस्यास्येन सदाश्नन्ति” “पाण्यास्योहि द्विजः स्मृतः” “नित्यमास्यं शुचि स्त्रीणाम्” इति च मनुः । २ तन्मध्ये च । शसादौ तद्धितयाजादौ अस्य स्थाने वा आसन्नादेशः । तदादेशपक्षे आस्ये भवः आसन्यः यथा च अस्यैव आसन्नादेशस्थानिता तथासनशब्दे ८८६ पृष्ठे उक्ता । आस्ये भवः यति वा नासन्नादेशः यलोपः । [] ३ मुखभवे त्रि० । “तुल्यास्यप्रयत्नम्” पा० आस्ये भवमास्यं ताल्वादिस्थानम्” सि० कौ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0895-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आस्यं, क्ली, (अस्यते ग्रासोऽस्मिन् इति असु क्षेपणे कृत्यल्युट इति ण्यत् । यदा आस्यन्दते अम्लादिना प्रस्रवति इति स्यन्दू प्रस्रवणे + ड ।) मुखं । मुख- मध्यम् । (यथा, मनुः १ । ९५ ।) (“यस्यास्येन सदाश्नन्ति हव्यानि त्रिदिवौकसः” ।) (आस्ये भवमास्यं ।) मुखभवे त्रि । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-198-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें