🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:11:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विख्यात
vikhyāta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
प्रसिद्ध (3.3.112) सजा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विख्यात वि॰ [सं॰]
१. जिसे सब लोग जानते हों । प्रसिद्ध । मशहूर । उ॰—(क) यक्ष प्रबल बाढ़े भुव मँडल तिन मारयो निज भ्रात । तिनके काज अंशहरि प्रगटे ध्रूव जगत विख्यात ।—सूर (शब्द॰) । (ख) मन तें बढ़ि रथ जात केतु फहरात बात बस । लखि लजात सुरतात बहुत विख्यात जगत जस ।—गोपाल (शब्द॰) ।
२. नामवाला । नामवर । नामधारी (को॰) ।
३. मान्य । स्वीकृत । माना हुआ (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-˚ख्यात mfn. generally known, notorious, famous, celebrated, Yājñ.; R. &c.
known as, called, named, MBh.; R.; Hit.
avowed, confessed, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (956,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विख्यात p. p. 1 Renowned, wellknown, celebrated, famous. --2 Called, named. --3 Avowed, confessed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0968-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विख्यात विशेषेण ख्यातः प्रसिद्धः वि + ख्या--क्त । प्रसिद्धे
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4895,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विख्यातः, त्रि, ख्यात्यापन्नः । विपूर्व्वख्याधातोः क्तप्रत्ययेन निष्पन्नः ॥ (यथा, महाभारते । १ । ६७ । ३२ । “चन्द्रवर्म्मेति विख्यातः काम्बोजानां नरा- धिपः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-376-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विख्यात" आता है (32)
प्रतिशिष्ट प्रसिद्ध । विख्यातअमुष्य प्रसिद्ध । विख्यात । मशहूर । यौ॰— अमुष्यपुत्र = प्रसिद्ध वंश में उत्पन…जनश्रुत प्रसिद्ध । विख्यात । मशहूरपरिख्यात विख्यात । प्रसिद्ध । मशहूरपरिश्रुत जिसके विषय में यथेष्ट सुना या जाना जा चुका हो । विश्रुत । विख्यात । प्…प्रविख्यात प्रसिद्ध । विख्यात । मशहूरसजनीय प्रसिद्ध । विख्यात । मशहूरसुशंस प्रसिद्ध । विख्यात । यशस्वीलब्धशब्द विख्यात । प्रसिद्धविप्रथित विख्यात । मशहूरकीर्तिमान् यशस्वी । नेकनाम । मशहूर । विख्यातमशहूर विख्यातसरनाम जिसका नाम हो । प्रसिद्ध । मशहूर । विख्यातअतिश्रुत अतिप्रसिद्ध । विख्यातगीतकीर्ति बहुत प्रसिद्ध । विख्यातनामगिरामी जिसका बड़ा नाम हो । प्रसिद्ध । विख्यातगणनीय गिनने योग्य । गिनती के योग्यआख्यात तिङ्त क्रियाप्रतीत ज्ञात । विदित । जाना हुआ । जैसे,— ऐसा प्रतीत होता है कि इस वर्ष अच्छी …विकीर्ण चारों ओर फैला या छितराया हुआ । अस्तव्यस्त । बिखरा हुआविश्रुत जो जाना या सुना हुआ होसंभावित कल्पित । विचारा हुआ । मन में माना हुआप्रसिद्ध है । इसके बरतन बनते है । इसनें रखने से खट्टी चीजें नहीं बिगड़तीसुप्रतिष्ठित उत्तम रूप से प्रतिष्ठितशाचि दलकर भूसी निकाला हुआ जौसुरभित सुगंधित । सुवासितअभिख्यात कीर्तिशालीप्रज्ञात ज्ञात । समझा हुआसुप्रकाश विलब्धकीर्ति जिसने कीर्ति पाई हो । जिसने यश प्राप्त किया होनामी नामधारी । नामवाला । जैसे,—रामप्रसाद नामी एक मनुष्यउजागर प्रकाशित । जाज्वल्यमान् । दीप्तिमान् । जगमगाता हुआ
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें