🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:48:55 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विजयी
vijayī
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विजयी संज्ञा पुं॰ [सं॰ विजयिन्] [वि॰ स्त्री॰ विजयिनी]
१. वह जिसने विजय प्राप्त की हो । विजय करनेवाला । जीतनेवाला । उ॰—(क) सीजर भी उसी धर्म के प्रभाव से ऐसी विजयी सेना संग होने पर भी काँप उठता है ।—तोताराम (शब्द॰) । (ख) ऐरावत विजयी द्वीरद मत्त उसके सब । मेघों से टक्कर मार खेलते हैं अब ।—द्वीवेदी (शब्द॰) । (ग) शक्ति के विद्युत्कण, जो व्यस्त विकल बिखरे है, हो निरुपाय, समन्वय उसका करे समस्त विजयिनी मानवता हो जाय ।—कामायनी, ५९ ।
२. अर्जुन ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विजयी, [न्] त्रि, (विशेषेण जेतुं शीलमस्य । वि + जि + “जिदृक्षिविश्रीति ।” ३ । २ । १५७ । इति इनिः ।) जययुक्तः । यथा, -- “वज्रपञ्जरनामेदं यो रामकवचं पठेत् । स चिरायुः सुखी पुत्त्री विनयी विजयी भवेत् ॥” इति तन्त्रसारः ॥ (पुं, अर्ज्जुनः । यथा, -- “अर्ज्जुनः फाल्गुनी जिष्णुः किरीटी श्वेतवा- हनः । वीभत्सुर्व्विजयी कृष्णः सव्यसाची धनञ्जयः ॥ एतान्यर्ज्जुननामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत् । उद्यतेष्वपि शस्त्रेषु हन्ता तस्य न विद्यते ॥” इति सर्व्वजनप्रसिद्धम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-381-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "विजयी" आता है (25)
जयंत विजयीजैत्र विजेता । विजयीजित्वर जेता । जीतनेवाला । विजयीजिष्णु जीतनेवाला । विजय प्राप्त करनेवाला । विजयीअभिजित विजयीजितशत्रु विजयी । जो सत्रु को पराजित कर चुका होजेता जीतनेवाला । विजय करनेवाला । विजयीक्षतारि जेता । विजयी । विजेताविषासहि विजेता । जयी । विजयीगालिब जीतनेवाला । बड़ जानेवाला । विजयी । श्रेष्ठ । जैसे,—गुल पर गालिब कमल है…गालिम पु वि॰ प्रबल । दृढ़ । प्रचंड । बलवान् । विजयी ।—गेरि के ग्रस्यो है३ गज…बिजयी विजयी । जयशीलमंसूर विजेता । विजयीजितवार पु † वि॰ जीतनेवाला । विजयीजैतवार पु † वि॰ जीतनेवाला । विजयी । विजेताफतहमंद जिसे फतह मिली हो । जिसकी जीत हुई हो । विजयीविजिती विजयीअतितारी पार कर जानेवाला । विजयीविजितवान् विजेता । विजयीअरिंदम शत्रुनाशक । बैरी का दमन करनेवालाऔद्भिद (कुँए से) निकलनेवाला । धरती के अंदर से फूटने या व्यक्त होनेवालाअविचालित अडिग । अटलनासिर गद्यलेखक । गद्यकारजितार † वि॰अपध्वंसी गिरानेवाला । अपमान करनेवाला । निरादरकारी । अपमानकारी
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें