🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:32:09 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शिला
śilā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
द्वार के नीचे की लकड़ी (2.2.14)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शिला संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पाषाण । पत्थर ।
२. पत्थर का बड़ा चौडा़ टुकड़ा । चट्टान । सिल ।
३. मनःशिला । मैनसिल ।
४. कपूर ।
५. शिलाजीत ।
६. गेरू ।
७. नील का पौधा ।
८. हरीतकी । हर्रे ।
९. गोरोचन ।
१०. दूब ।
११. पत्थर की कंकड़ी अथवा बटिया ।
१२. भूमि में पड़ा हुआ एक एक दाना बीनने का काम । उंछवृति । उ॰—बीन्यो शिला क्षुधावश छीना ।—रघुराज (शब्द॰) ।
१३. दे॰ शिस ।
१४. चक्की के नीचे का पाट (को॰) ।
१५. चौखट के नीचे की लकड़ी (को॰) ।
१६. स्तंभ का ऊपरी सिरा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिला f. (perhaps connected with √ 1. शि) a stone, rock, crag, AV. &c. &c.
red arsenic, Suśr.
camphor, L.
the lower mill-stone, L.
the lower timber of a door, L.
the top of the pillar supporting a house, L.
a vein, tendon (for शिर, q.v.), L.
N. of a river, R.
of a woman, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1073,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिला 1 A stone, rock. --2 A grindstone. --3 The lower timber of a door. --4 The top of a column. --5 A tendon, vein (for शिरा). --6 Red arsenic. --7 Camphor. --Comp. --अटकः {1} a hole. {2} a fence, an enclosure. {3} a room on the top of a house. --आत्मजं iron. --आत्मिका a crucible. --आरंभा the wild plantain. --आसनं {1} a slab of stone used as a seat. {2} benzoin. --आह्वं bitumen. --उच्चयः a mountain; huge rock; R. 2. 34. --उत्थं benzoin. --उधवं {1} benzoin. {2} a superior kind of sandal-wood. --अओकस् m. an epithet of Garuḍa. --कुद्दकः a stone-cutter's chisel. --कुसुमं, --पुष्पं benzoin. --ज a. fossil, mineral. --जं {1} bitumen. {2} benzoin. {3} petroleum. {4} iron. {5} any fossil production. --जतु n. {1} bitumen. {2} red chalk. --जित f., --दद्रुः bitumen. --धातुः {1} chalk. {2} red chalk. {3} a white fossil substance. --पट्टः --पट्टकः {1} a flat-stone for grinding &c. {2} a slab (of stone) used as a seat, stone seat. --पुत्रः, --पुत्रकः a small flat stone for grinding condiments upon. --प्रतिकृतिः f. an image of stone. --फलकं a stone slab. --भवं benzoin. --भेदः a stone cutter's chisel. --रसः {1} benzoin. {2} incense. --वल्कलः --लं, --वल्का a kind of moss. --वृष्ट्रिः f. {1} a shower of stones. {2} hail. --वेश्मन् n. a grotto [] rocky recess. --व्याधिः bitumen. --सारं iron.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1046-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शिला, स्त्री, पाषाणः । (यथा, मनौ । २ । २०४ । “गोऽश्वोष्ट्रयानप्रासादस्रस्तरेषु कटेषु च । आसीत गुरुणा सार्द्धं शिलाफलकनौषु च ॥”) द्वाराधःस्थितदारु । इत्यमरः ॥ स्तम्भशीर्षम् । मनःशिला । इति मेदिनी ॥ कर्पूरः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-076-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शिला" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें