🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:24:54 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सज्ज
sajja
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कवच धारण किये तैयार योद्धा (2.8.65) संनद्ध · वर्मित · दंशित · व्यूढकंकट
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सज्ज पु १ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ साज] दे॰ साज ।
सज्ज २ वि॰ [सं॰]
१. सज्जित । सजा हुआ । तैयार किया हुआ ।
२. परिधानयुक्त । कपड़े धारण किए हुए ।
३. सँवारा हुआ । भूषित । अलंकृत ।
४. शास्त्र आदि से सुसज्जित । सुरक्षित, दृढ़ या परिखा आदि से घेरा हुआ ।
६. प्रत्यंचायुक्त [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सज्ज mf(आ)n. fixed, prepared, equipped, ready for (dat. loc. inf., or comp.), MBh.; Kāv. &c.
fit for everything (said of hands and feet), Pañcad.
dressed in armour, armed, fortified, L.
having a bowstring, strung, placed on a bow-string (in these senses often a mere v.l. for स-ज्य, q.v.), MBh.; R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1131,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सज्ज a. 1 Ready, made or got ready, prepared; सज्जो रथः U. 1. --2 Dressed, clothed --3 Accoutred trimmed. --4 Fully equipped, armed. --5 Fortified.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1080-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सज्ज त्रि० सस्ज--अच् । १ उद्युक्ते २ संनद्धे अमरः । ३ सम्भृते विश्वः ४ निभृते शब्दर० । भावे अ । ५ आयोजने ६ वेशे च स्त्री सतोजायते जन--ड । ७ साधुजाते त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5204,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सज्जः, त्रि, (सज्जतीति । सज्ज + अच् ।) सन्नद्धः । इत्यमरः ॥ सम्भृतः । इति विश्वमेदिन्यौ ॥ निभृतः । इति शब्दरत्नावली ॥ सज्जायुक्तश्च ॥ (यथा, महाभारते । १ । २ । २३२ । “ते तस्य वचनं श्रुत्वा मन्त्रयित्वा तु यद्धितम् । सांग्रामिकं ततः सर्व्वं सज्जञ्चक्रुः परन्तपाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-220-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें