🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:15:15 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समर्थन
samarthana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
समाधि (3.3.105) नियम
(उचित-अनुचित का) विचार करके निश्चय (2.8.25) सम्प्रधारणा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समर्थन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. यह निश्चय करना कि अमुक बात उचित है या अनुचित । वाजिब और गैरवाजिब का औसला करना ।
२. यह कहना कि अनुक बात ठीक है । किसी विषय में सहमत होता । किसी के मत का पोषण करना । जैसे,—मैं आपके इस कथन का समर्थन करता हुँ ।
३. विवेचन । मीमांसा ।
४. निषेध । वर्जन । मनाही ।
५. संभावना ।
६. उत्साह ।
७. सामर्थ्य । शक्ति । ताकत ।
७. विवाद की समाप्ति या अंत करना ।
९. आपत्ति (को॰) ।
१०. योग्यता (को॰) ।
११. अध्यवसाय (को॰) ।
१२. किसी हानि या अपराध की क्षतिपूति करना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-अर्थन n. (or f(आ). ) reflection, deliberation, contemplation (˚नं-√ कृ, ‘to reflect, consider’), MBh.; Kathās.
reconciling differences, reconciliation, W.
objecting, objection, ib.
सम्-अर्थन (अम्), n. establishing, maintaining, corroboration, vindication, justification, Pratāp.; Kuval.
energy, force, ability, competence (आत्, with gen., ‘by virtue of’), MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1157,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समर्थनं --ना 1 Establishing, supporting, corroborating. --2 Defending, vindicating, justifying; स्थितेष्वेतत्समर्थनं K. P. 7. --3 Pleading, advocating. --4 Judging, considering, imagining. --5 Deliberation, determination, deciding on the propriety or otherwise of anything. --6 Adequacy, efficacy, force, capability. --7 Energy, perseverance. --8 Reconciling differences, allaying disputes. --9 Objection.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1094-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समर्थन न० सम् + अर्थ--ल्युट् । इदमित्थमेवेति निश्चयहेतू- पन्यासेन निश्चायकव्यापारभेदे अमरः । युच् । तत्र, अश- क्येऽध्यवसाये च स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5230,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समर्थनं, क्ली, (सम् + अर्थ + ल्युट् ।) इदमुचित- मिदमनुचितमिति निश्चयः । तत्पर्य्यायः । संप्रधारणा २ । इत्यमरः ॥ समर्थना ३ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, कथासरित्सागरे । २५ । ७३ । “शक्तिदेवस्य पार्श्वस्थो विष्णुदत्तः समर्थनम् । विनोदपूर्व्वकं कुर्व्वन् कथां कथितवानिमाम् ॥”) सामर्थ्यञ्च ॥ (यथा, महाभारते । १ । १३० । १० । “स तु ज्ञानगरीयस्त्वात् तपसश्च समर्थनात् । अवतस्थे महाप्राज्ञो धैर्य्येण परमेण ह ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-270-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समर्थन" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें