🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:05:55 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनुपम
anupama
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनुपम वि॰ [सं॰] उपमारहित । बेजोड़ । जिसकी टक्कर का दूसरा न हो । बेमिसाल । बेनजीर । उ॰—अनुपम शोमाधाम आभूषण थे तारका ।—कानन॰, पृ॰ ९७ ।
अनुपम पु वि॰ दे॰ अनुपम । उ॰—(क) अदभुत एक अनुपम बाग । सूर॰, १० ।२११० । (ख) ध्रुव सगलानि जपेउ हरि नाऊँ । थापेउ अचल अनूपम ठाऊँ । मानस, १ ।२६ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्-उपम mf(आ)n. incomparable, matchless
excellent, best
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (34,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनुपम a. [न. ब.] Incomparable, matchless, peerless, best, most excellent. --मा The female elephant of the southwest (mate of कुमुद).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0073-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुपम त्रि० नास्ति उपमा यस्य । अतुल्ये अन्यसादृश्यरहिते अत्युत्कृष्टे । “बलं प्रमाणं शक्तिश्च परैरनुपमं ममेति रा० । कुमुददिग्गजयोषिति स्त्रीत्यमरः । सुप्रतीकदिग्गजस्त्रियां स्त्रीति मेदिनिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0176,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुपमः, त्रि, (नास्ति उपमा सादृश्यं यस्य सः ।) उपमाशून्यः । उत्तमः । इति मेदिनी ॥ (सर्व्वोत्- कृष्टः । सादृश्यरहितः । “बलं प्रमाणं शक्तिश्च परैरनुपमं मम” । इति रामायणे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-049-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अनुपम" आता है (19)
अप्रतिम जिसके समान कोई दुसरा न हो । असदृश । अद्वितीय । अनुपम । बोजोड़बेनजीर जिसके समान और कोई न हो । जिसकी कोई समता न कर सके । अद्वितीय । अनुपमलाजवाब जिसके जोड़ का और कोई न हो । अनुपम । बेजोड़लासानी जिसका काई सानी या जोड़ न हो । अनुपम । अद्वितीय । बेजोड़बेनिमून पु वि॰ अद्वितीय । अनुपमबेमिस्ल अनुपम । बेनजीर । लाजवाबअतुल जो तोला या कूता न जा सके । जिसकी तौल या अंदाज न हो सकेअद्वय द्धिनीयरहित । एकाकी । अकेला । एकअतुल्य असमान । असदृशअद्वैत द्धितीयरहित । एकाकी । अकेला । एकअपूर्व जो पहिले न रहा होअद्वितीय द्धितीयरहित । अकेला । एकाकी । एकअप्रतुल जिसकी तुलना बा मान न हो सके । बेहदअविक्रांत बि॰अतोल बिना तौला हुआ । बिना अंदाज किया हुआ । जो कूता न होइक्का एकाकी । अकेलायगाना जो बोगाना न हो । एक वंश का । अपना । अत्मीय । नातेदारअतुलित बिना तौला हुआनिराला एकांत स्थान । ऐसा स्थान जहाँ कोई मनुष्य या बस्ती न हो । जैसे—(क) वहाँ …
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें