🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:50:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आकर
ākara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
खान (2.3.7) खनि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आकर १ संज्ञा पुं॰ [सं]
१. खानि । उत्पत्तिस्थान । उ॰—सदा- सुमन- फल सहित सब, द्रुम नव नाना जाति । प्रगटी सुंदर सैल पर, मनि आकर बहु भाँति ।— मानस,१ ।६५ ।
२. खजाना । भांड़ार । यौ॰—गुणाकर । कमलाकर । कुसुमाकर । करूणाकर । रत्नाकर ।
३. भेद । किस्म । जाति । उ॰—आकार चारि लाख चौरासी जाति जीव जल थल न भवासी । —मानस, १ ।८ ।
४. तलवार के बत्तीस हायों में से एक । तलवार चलाने का एक भेद ।
आकर २ वि॰
१. श्रेष्ट । उत्तम ।
२. आधिक । उ॰ — चंपा प्रीति जो तेल है, दिन दिन आकर बास । गलि गलि आप हेराय जो, मुए न छाँड़ै पास । — जायसी (शब्द॰) ।
३. गणित । गुणा । जैसे, पाँच आकर, दस आकर । उ॰— अस भा सूर पुरूष निरमरा । सूर जाहि दस आकर करा । — जायसी (शब्द॰) ।
४. दक्ष । कुशल । व्युत्पन्न ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-कर , आकरिक, &c. See आ-√ कॄ.
आ-कर m. one who scatters, i.e. distributes abundantly, RV. iii, 51, 3; v, 34, 4; viii, 33, 5
accumulation, plenty, multitude, R.; Suśr. &c.
(ifc. f(आ). , MBh. iii, 1657, 16215) a mine, Mn.; Yājñ. &c.
a rich source of anything, Sāh.
place of origin, origin
N. of a country (the modern Khandesh), VarBṛS.
N. of wk. (quoted in Kamalākara's Śūdradharmatattva)
आ-कर mfn. best, excellent, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (126,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आकरः [by P. III. 3. 118 आकुर्वंत्यस्मिन्; कॄ-अप्] 1 A mine; मणिराकरोद्भवः R. 3. 18; आकरे पद्मरागाणां जन्म काचमणेः कुतः H. Pr. 44; Ms. 7. 62; Y. 3. 242; (fig.) a mine or rich source of anything (उत्पत्तिस्थानं); मासो नु पुष्पाकरः V. 1. 9; अशेषगुणाकरं Bh. 2. 92; Mk. 8. 38; Mu. 7. 7. --2 A collection, group; पद्माकरं दिनकरो विकचीकरोति Bh. 2. 73; Ku. 2. 29; Māl. 9. 47. --3 Best, excellent. --4 N. of a country. --5 N. of the Mahābhāshya.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0223-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आकर पु० आकुर्व्वन्ति संघीभूय कुर्व्वन्ति व्यवहारमत्र आ + कृ--घः । १ समूहे, “शब्दाकरकरग्राममर्थमण्डलमण्डलम्” कविल्पद्रु० “बभूव वज्राकरभूषणायाः रघुः” । २ श्रेष्ठे च । आकीर्य्यन्ते धातवोऽत्र कॄ--अप् । ३ रत्नाद्युत्पत्तिस्थाने “आकरे पद्मरागाणां जन्म काचमणेः कुतः” हितो० “शुचीनाकरकर्म्मान्ते भीरूनन्तर्निवेशने” “आयव्ययौ च नियतावाकारान् कोषमेव च” “सर्व्वाकरष्वधीकारो महा- यन्त्रप्रवर्त्तनम्” मनुः । “दिलीपसूनुर्भणिराकरोद्भवः” रघुः । ४ स्थानमात्रे च कमलाकरः पद्माकरैत्यादि । “हरिदश्वः कमलाकरानिव” रघुः “शैलोन्द्रोहिमवान्नाम धातूनामाकरो महान्” रामा० । आकरः स्यपरभूरि- कथानां प्रायशो हि सुहृदां सहवासः” नैष० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0587,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आकरः, पुं, (आकीर्य्यन्ते धातवोऽत्र । आङ् + कॄ + अप् । यद्वा आकुर्व्वन्ति संघीभूय कुर्व्वन्ति व्यव- हारमत्रेति वा । आ + कृ + घ ।) धातुरत्नादे- रुत्पत्तिस्थानं । तत्पर्य्यायः । खनिः २ इत्यमरः ॥ (“आकरे पद्मरागाणां जन्म काचमणेः कुतः” । इति हितोपदेशः । “शैलेन्द्रो हिमवान् नाम धातूनामाकरो महान्” इति रामायणम् ।) समूहः । (“शब्दाकरकरग्राममर्थमण्डलमण्डलम्” । इति कविकल्पद्रुमः ।) श्रेष्ठः । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-161-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आकर" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें