🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:01:30 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आवृत
āvṛta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आवृत वि॰ [सं॰]
१. छिपा हुआ । ढ़का हुआ । उ॰— था प्रेमलता से आवृत वृष धवल धर्म का प्रतिनिधि । — कामायनी, पृ २७५० ।
२. लपेटा हुआ । आच्छादित । उ॰— अपने को आवृत किए रहो, दिखलाओ निज कृत्रिम स्वरूप ।— कामायनी, पृ॰ २६६ ।
३. घिरा हुआ । छेका हुआ । उ॰— उस शक्ति की विफलता की विषदमयी छाया से लोक को फिर आवृत दिखा कर छोड़ दिया ।— रस॰, पृ ६१ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-वृत mfn. covered, concealed, hid
screened, RV.; AV.; ŚBr.; Kathās.; MBh.; BhP. &c.
enclosed, encompassed, surrounded (by a ditch, wall, &c.), Mn.; R.; Rājat.; Pañcat. &c.
invested, involved
spread, overspread, overcast
filled with, abounding with
आ-वृत m. a man of mixed origin (the son of a Brāhman by a woman of the Ugra caste), Mn. x, 15.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (156,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आवृत p. p. 1 Covered, screened, concealed. --2 Invested, blocked. --3 Enclosed, surrounded (by a ditch, wall &c.). --4 Spread, overspread, overcast; आवृते नभस्तले H. 3. --5 Filled or abounding with. --तः A man of mixed origin, the son of a Brāhmaṇa by a woman of the Ugra caste; Ms. 10. 15.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0262-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आवृत त्रि० आ + वृ--क्त । १ कृतावरणे अप्रकाशीकृते आच्छा- दिते “अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः” गीता एतच्चानावृतक्षेत्रविषयम् आवृते तु पुनर्मार्गक्षेत्रेऽपि दोष एवेति” मिता० “ब्राह्मणादुग्रकन्यायामावृतो नाम जायते” मनूक्ते २ संकीर्ण्णवर्ण्णभेदे पुंस्त्री स्त्रियां जाति- त्वात् ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0831,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आवृतः, त्रि, (आङ् + वृ + क्तः ।) कृतावरणः । तत्पर्य्यायः । वेष्टितम् २ वलयितम् ३ संवीतम् ४ रुद्धम् ५ । इत्यमरः ॥ (आच्छादितं, प्रावृतं, आकीर्णं । वर्णभेदः, स च ब्राह्मणादुग्रजातीयायां जातः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-194-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आवृत" आता है (20)
छन्न ढका हुआ । आवृत । आच्छादितसंवीत आवृत । ढका हुआस्थगित ढका हुआ । आवृत । आच्छादितअपिहित आच्छादित । ढंका हुआ । आवृतअवतत ढाँका हुआ । आवृतपरागत घिरा हुआ । आवृतसंछन्न पूर्णतः ढँका हुआ । आवृत । वस्त्राच्छादितव्यावृत जो आवृत न हो । खूला हुआ । दे॰ 'व्यावृत्त'परिवारित घेरा हुआ । आवृतस्तृत ढका हुआ । आवृत । आच्छादितप्रतिवीत आच्छादित । आवृत । ढँका या दबाया हुआप्रतिच्छन्न आवृत । आच्छादितवेढिअ † वि॰ ढका हुआ । आवृत ।—देशी॰, पृ॰ ३०४रुद्ध जो किसी से घेरकर रोका गया हो । घेरा हुआ । रोका हुआगुंठित ढका हुआपिनद्ध बँधा हुआ । कसा हुँआप्रतत तन या फैला हुआ । विस्तृत । लंबा चौड़ाव्याक्षिप्त व्याकुल । हतबुद्धि । घबड़ाया हुआप्रत्यूढ प्रत्याख्यात । निराकृतविरुक्षित जो रुखा किया हुआ हो
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें