🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:23:20 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ईहा
īhā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ईहा संज्ञा स्त्री [सं॰] [वि॰ ईहित]
१. चेष्टा । उ॰—सूछम समुझि परासयहि ईहा सभिप्राय । कर जोरत लखि हरिहि तिय लिय कज्जल दृग लाय ।— पदमाकर ग्रं॰, पृ॰ ६३ ।
२. उद्योग ।३ इच्छा । वांछा ।
४. लोभ ।—(डिं॰)
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ईहा f. effort, exertion, activity, Mn.; MBh.; R. &c.
request, desire, wish, R.; Sāh.; MBh. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (171,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ईहा [ईह्-अ] 1 Wish, desire; जलनिधिमकरोत्तरीतुमीहां Rām.; see अनीह also. --2 An undertaking, act. --3 Effort, exertion, activity; ईहातश्चेद्धनं भवेत् Ms. 9. 205. --Comp. --अर्थिन् a. aiming at any object, seeking wealth; Ms. 2. 37. --मृगः [ईहाप्रधानो मृगः] {1} a wolf. {2} an artificial deer. {3} a division of the drama consisting of four acts; for definition &c. see S. D. 518 = वृकः a wolf.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0284-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईहा स्त्री ईह--अ । १ चेष्टायाम्, २ उद्यमे, ३ वाञ्छायाञ्च । “ईहादेहार्थन । शःस्याज्जन्मर्क्ष उपतापिते । ज्योति० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1049,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईहा, स्त्री, (ईह + अ + टाप् ।) चेष्टा । उद्यमः । (“इच्छया जायते काम ईहयार्थो विवर्द्धते । श्रद्धया वर्द्धते धर्म्मस्तेषां फलमिदं त्रिधा” ॥ इति रामायणे ॥ ३ काण्डे । तथा च मनुः २ । ३७ । “राज्ञो बलार्थिनः षष्ठे वैश्यस्येहार्थिनोऽष्टमे” । “वैश्यस्य बहुकृष्यादिचेष्टार्थिनः” इति तट्टीकायां कुल्लुकभट्टः ।) वाञ्छा । इच्छा । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (“धर्म्मार्थं यस्य वित्तेहा वरं तस्य निरीहता । प्रक्षालनाद्धि पङ्कस्य श्रेयो न स्पर्शनं नृणाम्” ॥ इति महाभारते । १ । २ । ४८ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-217-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ईहा" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें