🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:42:28 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तृष्
tṛṣ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. तृष् cl. 4. ˚ष्यति (p. तृष्यत् Ā. ˚षाण pf. तातृषाण, RV. [तत्˚, vi, 15, 5]; 3. pl. तातृषुर्, x, 15, 9; aor. Subj. तृषत्, AV. ii, 29, 4; ind.p. ˚ष्ट्वा, xix, 34, 6; ˚षित्वा and तर्षित्वा, Pāṇ. i, 2, 25) to be thirsty, thirst, thirst for, RV. &c. : Caus. (aor. 1. pl. अतीतृषाम) to cause to thirst, iv, 34, 11;
तृष् [cf. Goth. thars, thaursus; τέρσομαι]
2. तृष् mfn. ‘longing for’, see अर्थ-
तृष् f. (Siddh. stry. 23) thirst, MBh. xiv; Suśr.; VarBṛ. &c.
strong desire, L.
Desire as daughter of Love, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (454,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तृष् {c4c} P. (तृष्यति, तृषित) 1 To be thirsty; Bk. 7. 106, 14. 30; 15. 51. --2 To wish, wish excessively, be cager or greedy.
तृष् f. [तृष्-संप˚ क्विप्] 1 (nom. sing. तृट्-ड्) {1} Thirst; तृषा शुष्यत्यास्ये पिबति सलिलं स्वादु सुरभि Bh. 3. 92; Rs. 1. 11. --2 Strong desire, eagerness. --3 Desire personified as the daughter of Kāma.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0545-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तृष्(षा) स्त्री तृष--सम्प० क्विप् वा टाप् । १ आकाङ्क्षायां २ पि- पासायां ३ कामकन्यायाञ्च शब्दर० । ४ लाङ्गलीवृक्षे शब्दच० “लोभो जनयते तृषां तृषार्त्तो दुःखमाप्नोति” हितोप० । “कृपा हि मे सुमहती त्वां दृष्ट्वा तृट्समाश्रितम्” भा० आश्व० ५५ अ० । “न हन्ति मण्डूककुलं तृषाकुलः” ऋतु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3346,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें