🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:04:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उडु
uḍu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
नक्षत्र/तारे के नाम (1.3.23) नक्षत्र · ऋक्ष · तारा · तारका
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उडु संज्ञा पुं॰ [सं॰] १ नक्षत्र । तारा । यौ॰—उडुपति । उडुराज । २ पक्षी । चिड़ियाँ । ३ केवट । मल्लाह । ४ पानी । जल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उडु f. n. a star, Ragh.; BhP.; Mālav. &c.
उडु n. a lunar mansion or constellation in the moon's path, VarBṛS. &c.
water, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (175,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उडुः f. उडु n. [उड्-वा˚ क] 1 A lunar mansion; a star; इंदुप्रकाशांतरितोडुतुल्याः R. 16. 65. --2 Water (said to been. only). --Comp. --चक्रं zodiacal circle. --पः --पं [उडुनि जले पाति] a raft, boat; तितीर्षुर्दुस्तरं मोहाढुडुपेनास्मि सागरं R. 1. 2; केनोडुपेन पर लोकनदीं तरिष्ये Mk. 8. 23 --(पः) the moon; Mk. 4. 23. --पतिः, --राज् {1} the moon; जितमुडुपतिना Ratn. 1. 5; रसात्मकस्योडुपतेश्च रश्मयः Ku. 5. 22. {2} Varuṇa, regent of waters. --पथः the sky, the firmament.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0289-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उडु स्त्री न० उड--बा० कु । १ नक्षत्रे, २ जले च स्त्रीत्वे वा ऊङ् । “इन्दुप्रकाशस्तिमितोडुतुल्याः” । “उत्तम्भितो- डुभिरतीवतरां शिरोभिः” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1071,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उडु, क्ली स्त्री, (उ रोषोक्तिपूर्व्वकं डयते इति । उ + डी + डु मितद्ब्रादित्वात् डुः ।) नक्षत्रम् । इत्यमरः ॥ (“तदोडुराजः कुकुभः करैर्मुखम्” । इति भागवतं । १० । २९ । २ । तथा रघुवंशे । १६ । ६५ । “इन्दुप्रकाशान्तरितोडुतुल्याः” ।) जले क्ली । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-222-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें