🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:17:33 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तारका
tārakā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
आँख की पुतली (2.6.93) कनीनिका
नक्षत्र/तारे के नाम (1.3.23) नक्षत्र · ऋक्ष · तारा · उडु
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तारका १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. नक्षत्र । तारा । उ॰—तुम्हारे उर हैं अमर मर, दिवाकर, शशि, तारकागण ।—अर्चना, पृ॰ ८ ।
२. कनीनिका । आँख की पुतली ।
३. इंद्रवारुणी ।
४. नाराच नामक छंद का नाम ।
५. बालि की स्त्री तारा । उ॰— सुग्रीव को तारका मिलाई बध्यो वालि भयमंत ।—सूर (शब्द॰) ।
६. उल्का (को॰) ।
७. बृहस्पति की पत्नी का नाम (को॰) ।
तारका पु २ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰] दे॰ ताड़का ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तारका f. (Pāṇ. vii, 3, 45, Vārtt. 6) a star, AV.; TBr. i, 5, 2, 5; Yājñ. i; MBh. &c. (ifc. f(आ). )
a meteor, falling star, AV. v, 17, 4
the pupil of the eye, MBh. i, 2932; R. iii; Mṛcch. &c.
the eye, L.
coloquintida, L.
= लघु-वृन्दावन, Npr.
(= ˚रा) N. of Bṛhas-pati's wife, VP. iv, 6, 9
तारका f. of ˚क, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (444,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तारका 1 A star. --2 A meteor, falling star. --3 The pupil of the eye; संदधे दृशमुदग्रतारकां R. 11. 69; Ch. P. 5; Bh. 1. 11. --4 N. of the wife of Bṛhaspati.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0536-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तारका, स्त्री, क्ली, (तरति तारयति वा । तॄ + णिच् + ण्वुल् । टाप् । “तारका ज्योतिषि ।” ७ । ३ । ४५ । इत्यस्य वार्त्तिकोक्त्या न अत इत्वम् ।) नक्षत्रम् । (यथा, मार्कण्डेये । १५ । ७१ । “अप्-बिन्दवो यथाम्भोधौ यथा वा दिवि तारकाः । यथा वा वर्षतो धारा गङ्गायां सिकता यथा ॥”) कनीनिका । इति मेदिनी । के, १०० ॥ (यथा, रघुः । ११ । ६९ । “क्षत्त्रकोपदहनार्च्चिषं ततः सन्दधे दृशमुदयतारकाम् ॥”) इन्द्रवारुण्यां स्त्री । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-608-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें