🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:03:01 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गरल
garala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गरल संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. विष । गर । जहर ।
२. सर्पविष । साँप का जहर ।
३. घास का मुट्ठा । घास की अँटिया । पूला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गरल n. (m., L.) poison, MBh. viii, 3387; Pañcat.; Gīt. &c.
the venom of a snake, L.
Aconitum ferox, L.
a bundle of grass or hay, L.
a measure (in general), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (348,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गरलः, --लं [गिरति जीवनं, गॄ-अलच् Tv.] 1 Poison or venom in general; कुवलयदलश्रेणी कंठे न सा गरलद्युतिः Gīt. 3; गरलमिव कलयति मलयसमीरं 4; स्मरगरलखंडनं मम शिरसि मंडनं 10. --2 The venom of a snake. --ल A bundle of grass. --Comp. --अरिः an emerald.
गरलः, --लं [गिरति जीवनं, गॄ-अलच् Tv.] 1 Poison or venom in general; कुवलयदलश्रेणी कंठे न सा गरलद्युतिः Gīt. 3; गरलमिव कलयति मलयसमीरं 4; स्मरगरलखंडनं मम शिरसि मंडनं 10. --2 The venom of a snake. --ल A bundle of grass. --Comp. --अरिः an emerald.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0453-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गरल न० गिरति जीवनम् गॄ--अलच् गरं सेचनं लाति प्रती- काराय ला--क वा । १ विषे अमरः । “स्मरगरलखण्डनं मम शिरसि मण्डनम्” । “गरलमिव कलयति मलयसमी- रम्” गीतगो० “संछादितं गरलमिवाशनेन” भा० व० ६७ अ० । २ तृणपुले (घासेर आटि) ३ सर्पविषे ४ मान- भेदे च हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2543,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गरलं, क्ली, (गिरति ग्रसति नाशयतीत्यर्थः । गॄ + अलच् । गरात् भक्षणात् लाति आदत्ते जीवनं वा । ला + कः ।) विषम् । इत्यमरः । १ । ८ । ९ ॥ (यथा, गीतगोविन्दे ४ । २ । “व्यालनिलयमिलनेन गरलमिव कलयति मलयसमीरम् ॥”) पन्नगविषम् । परिमाणम् । तृणपूलकम् । इति हेमचन्द्रः ॥ घासेर गल्ला पुला आटि इत्यादि भाषा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-309-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गरल" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें