🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:37:15 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गिरिजा
girijā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पार्वती के और नाम (1.1.47) आर्या · दाक्षायणी · मेनकात्मजा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गिरिजा १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] नगाधिराज हिमालय की कन्या, पार्वती । गौरी । यौ॰— गिरिजाधब गिरिजापति = महादेव । शंकर । गिरिजाकुमार, गिरिजातनय, गिरिजानन्दन, गिरिजासुत = (१) कार्तिकेय । (२) गणेश । गंगा ।
३. चकोतरा ।
४. पहाड़ी केला ।
५. चमेली ।
गिरिजा २ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ गिरजा] दे॰ 'गिरजा २' ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गिरि—जा See s.v. 3. गिरि.
गिरि—जा f. N. of several plants (a kind of lemon tree; कारी; क्षुद्र-पाषाण-भेदा; गिरि-कदली; त्रायमाणा; श्वेत-बुह्वा), L.
N. of the goddess Pārvatī (as the daughter of the personified Himālaya mountain), BhP. i, x; Kathās.; Ānand.
गिरि—जा mfn. proceeding from the mountains [NBD.; ‘proceeding from the voice’ (गिरि loc. fr. 1. गिर्), Sāy.], RV. v, 87, 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (355,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गिरिजा, स्त्री, (गिरेर्हिमालयपर्व्वतात् हिमगिरे- रधिष्ठातृदेवादिति तात्पर्य्यार्थः जायते । जन् + डः स्त्रियां टाप् च । हिमालयस्य अधिष्टातृत्वे प्रमाणं यथा, कुमारे । १ । १ । “अस्त्युत्तरस्यां दिशि देवतात्मा हिमालयो नाम नगाधिराजः ।” “देवता आत्मा यस्य सः । एतेनास्य वक्ष्यमाण- मेनकापरिणयपार्व्वतीजननादिचेतनव्यवहार- योग्यत्वसिद्धिः ।” इति टीकाकृन्मल्लिनाथः ।) पार्व्वती । (यथा अनर्ध्यराघवे । ४ र्थ अङ्के ३३ । “स्त्रीषु प्रवीरजननी जननी तवैव देवी स्वयं भगवती गिरिजाऽपि यस्यै ॥” गायत्त्रीरुपा देवी । यथा, देवीभागवते । १२ । ६ । ४३ । “गिरिजा गुह्यमातङ्गी गरुडध्वजवल्लभा ॥” गङ्गा । इति प्युत्पत्तिलब्धोऽर्थः ॥ गिरौ पर्व्वते जायते इति । जन् + डः ।) मातुलुङ्गी । इति मेदिनी । जे । २४ ॥ (अस्याः पर्य्याया यथा, -- “मातुलुङ्गी सुगन्धान्या गिरिजा पूतिपुष्पिका । अत्यम्ला देवदूती च सा क्वचिन्मधुकुक्कुटी ॥” इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥) श्वेतवुह्ना । इति रत्नमाला ॥ क्षुद्रपाषाणभेदा । त्रायमाणा लता । कारीवृक्षः । मल्लिका । गिरि- कदली । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-328-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गिरिजा" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें