🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:19:18 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तूर्ण
tūrṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
शीघ्र के और नाम (1.1.80) सत्वर · चपल · अविलम्बित · आशु
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तूर्ण १ क्रि॰ वि॰ [सं॰] शीघ्र । जल्दी । तुरंत । उ॰—तू तूर्ण और हो पूर्ण सफल, नव नवोमियों के पार उतर ।—गीतिका, पृ॰ ७ ।
तूर्ण २ वि॰ फुर्तीला । वेगवान् [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तूर्ण mfn. (√ तुर्व्, Pāṇ. vi, 4, 21, Kāś.; √ त्वर्, 20; vii, 2, 28) = ˚र्त, KātyŚr. x, 1, 9
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (452,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तूर्ण, तूर्णि &c. See under त्वर्.
तूर्ण p. p. [त्वर्-भावेक्त] 1 Quick, speedy, rapid. --2 Fleet. --र्णं Rapidity, quickness. --र्णं ind. Quickly, speedily; चूर्णमानीयतां तूर्णं पूर्णचंद्रनिभानने Subhāṣ.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0543-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तूर्ण्ण न० त्वर--संभ्रमे भावे क्त पक्षे इडभावः ऊठ् तस्य नः । १ शीघ्रे कर्त्तरि क्त । २ त्वरायुक्ते त्रि० अमरः । “अभ्या- जतोऽभ्यागततूर्णतर्णकान्” माघः । “चूर्णमानीयतां तूर्णं पूर्णचन्द्रनिभानने!” । पर्णानि स्वर्णवर्णानि सीद- न्त्याकर्णलोचने!” उद्भटः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3341,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तूर्णं, क्ली, (त्वर सम्भ्रमे + क्तः । पक्षे इडभावः “ज्वरत्वरेति ।” ६ । ४ । २० । इत्यूट् । “रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्व्वस्य च दः ।” ८ । २ । ४२ । इति तस्य नः ।) शीघ्रम् । (यथा, देवीभाग- वते । १ । १० । ३१ । “तां दृष्ट्वा चपलापाङ्गीं समीपस्थां वराप्सराम् । पञ्चबाणपरीताङ्गस्तूर्णमासीद्धृतव्रतः ॥”) तद्बति, त्रि । इत्यमरः । १ । २ । ६८ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-641-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें