🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:51:12 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निरंतर
niraṃtara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निरंतर १ वि॰ [सं॰ निरन्तर]
१. अंतररहित । जिसमें या जिसके बीच अंतर या फासला न हो । जो बराबर चला गया हो । अत्रिच्छिन्न (देश के संबंध में) ।
२. निबिड़ । घना गझिन ।
३. जिसकी परंपरा खंड़ित न हो । अविच्छिन्न । लगातार होनेवाला । बराबर होनेवाला । जैसे, निरंतर प्रवाह (काल के संबंध में) ।
४. सदा रहनेवाला । बराबर बना रहृनेवाला । स्थायी । जैसे, निरंतर नियम, निरंतर प्रेम ।
५. जिसमें भेद या अंतर न हो । जो समान या एक ही हो ।
६. जो अंतर्धान न हो । जो द्दष्टि से ओझल न हो ।
निरंतर २ क्रि॰ वि॰ लगातार । बराबर । सदा । हमेशा । जैसे,— उन्नति निरंतर होती आ रही है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निर्—अन्तर mf(आ)n. having no interval (in space or time), close, compact, dense, uninterrupted, perpetual, constant (-ता f.), MBh.; Kāv. &c.
faithful, true, Pañc.
abounding in, full of (comp.), R.; Sāh.
not other or different, identical, MBh.; R. &c.
not hidden from view, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (539,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निरन्तर त्रि० निर्गतमन्तरं यस्मात् प्रा० ब० । १ सन्तते अवि- च्छिन्ने सन्ततियुक्ते सन्ततिश्च दैशिकी कालिकी च तत्र दैशिकविच्छेदशून्ये “कृतापराधानपि योषितः प्रि- यान् परिष्वजन्ते शयने निरन्तरम्” ऋतुस० “भूभर्त्तु- रायतनिरन्तरसन्निविष्टाः” माघः “निरन्तरास्वन्तर वातवृष्टिसु” कुमा० कालिकविच्छेदशून्ये निरवधौ यथा “कपिलानां सवत्सानां वर्षमेकं निरन्तरम्” भा० व० ९७ अ० २ अपरिधाने ३ अनन्तर्द्धाने ४ अभेदे ५ अतादार्थ्ये च । निर- न्तरालादयोऽप्यत्र “निरन्तराला करिणां कदम्बकैः”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4083,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निरन्तरं, त्रि, (निर्नास्ति अन्तरं यस्मिन् यस्माद्वा ।) निविडम् । घनम् । इत्यमरः । ३ । १ । ६६ ॥ अनवकाशः । (यथा, आर्य्यासप्तसत्याम् । ४३८ । “सज्जनयोः स्तनयोरिव निरन्तरं सङ्गतं भवति ॥”) अनवधिः । अपरिधानम् । अनन्तर्धानम् । अभेदः । अतादर्थ्यम् । अच्छिद्रम् । (यथा, कुमार- सम्भवे । ५ । २५ । [] “शिलाशयान्तामनिकेतवासिनीं निरन्तरास्वन्तरवातवृष्टिषु ॥”) अविना । अबहिः । अनात्मीयम् । अनवसरः । अमध्यम् । अनन्तरात्मा । एते निरुपसर्ग- पूर्व्वकान्तरशब्दार्थाः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-887-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "निरंतर" आता है (36)
अनिश निरंतर । अनवरत । लगातर । अनिश्रांतसंतत सदा । निरंतर । बराबर । लगातारअनवरत निरंतर । सतत । अदस्र । अहर्निश । सदैव । लगातार । हमेशाअनारत निरंतर । अनवरतअविरत विरामशून्य । निरंतरअपरस्पर निरंतर । लगातारअभीक्ष्ण निरंतर । लगातारप्रतिक्षण हर दम । हर क्षण । निरंतरउत्प्रबंध निरंतर । अनवरत । अविरामदायम हमेशा । निरंतर । सदा । जन्म भरपैहम अनवरत । लगातार । निरंतर । बराबरअखुटित पु विं॰ लगातार । अनवरत । निरंतरअनवरोध बिना रोक या बाधा का । निरंतर । अबाधबेनागा बिना नागा डाले । निरंतर । लगातार । नित्यलगातार एक के बाद एक । सिलसिलेवार । बराबर । निरंतर । सतत । जैसे,— (क) आज चार द…अजस्त्र सदा । निरंतर । हमेशा । लगातारअनुश्वर पु क्रि॰ वि॰ सतत । निरंतर । लगातारनित्यार पु अव्य॰ नित्य । निरंतर । सर्वदाअव्यावृत निरंतर । सतत । लगातरमुतवातिर लगातर । निरंतरदिवारात्र निरंतर । दिनरातसततपरिग्रह निरंतरसदा नित्य । हमेशा । सर्वदाअनंतर पीछे । ठीक बाद । उपरांत । बादअनिमेष दे॰ 'अनिमिष'अश्रांत श्रमरहित । स्वस्थ । जो थका- माँदा न होअनुक्षण प्रतिक्षणअविराम बिना विश्राम लिए हुए । अविश्रांतअरमण अरुचिकारनिरवधि अपार । असीम । बेहदअछेह पु वि॰मुदाम सदा । हमेशा । सदैवसरोतर † वि॰शबोरोज अहर्निश । रातदिनमुत्तसिल निकट । नजदीक । समीप । पास । लगा हुआनिरवच्छिन्न अनवच्छिन्न । जिसका सिल— सिला न टुटे
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें