🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:48:40 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निर्मित
nirmita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निर्मित वि॰ [सं॰] बनाया हुआ । रचित ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निर्-˚मित mfn. (निर्-) constructed, built, fashioned, formed, created, made by (instr. or comp.) out of (abl. instr. or comp.), ŚBr.; Mn.; MBh. &c.
(law) fixed, settled, Mn. ix, 46
(ceremony) performed, celebrated, R. (B.) i, 14, 42
(sacrificial animal) put apart, separated, isolated (= निर्-ऊढ), ĀśvŚr.
निर्-˚मित m. pl. (with Buddhists) a class of deities, Lalit.
निर्-˚मित See 1. निर्-मा.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (556,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निर्मित p. p. 1 Constructed, built, formed, prepared, made &c. --2 Artificial.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0634-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निर्मित त्रि० निर् + मा--क्त । कृतरचने “निजनिर्मितकारि- कावलीम्” सि० मु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4100,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निर्म्मितं, त्रि, (निर् + मा + क्तः ।) कृतनिर्म्मा- णम् । गठितम् । रचितम् । यथा, सिद्धान्त- मुक्तावल्याम् । [] “निजनिर्म्मितकारिकावलीमतिसंक्षिप्तचिर- न्तनोक्तिभिः । विशदीकरवाणि कौतुकात् ननु राजीवदया- वशंवदः ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-896-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "निर्मित" आता है (22)
अवनद्ध बना हुआ । निर्मितविरचित बनाया हुआ । निर्मितघटित बना हुआ । रचा हुआ । रचित । निर्मितप्रणीत रचित । बनाया हुआ । तैयार किया हुआ । निर्मितआकृत व्यवस्थित । निर्मित । गठितसंस्थापित उठाया हुआ । खड़ा किया हुआ । निर्मितसंजनित उत्पन्न किया हुआ । निर्मित । रचितबनौटा बनाया हुआ । प्रतिपालित । निर्मिततिष्टी पु क्रि॰ अ॰ स्थापित । निर्मितसाख्ता निर्मित । बनाया हुआपूत पवित्र । शुद्ध । शुचिनिचित संचित । इकट्ठाविहित —वि॰सृष्ट उत्पन्न । पैदाकार्मिक वह वस्त्र जिसमें बुनावट में ही शंख, चक्र, स्वस्तिक आदि के चिह्न बने हो…संस्थित खड़ा । उठाया हुआघट्टित नृत्य में पैर चलाने का एक प्रकार जिसमें एँड़ी को जमीन पर दबाकर पंजा नी…संभु शिव । महादेव । दे॰ 'शंभु'समायुक्त साथ जोड़ा हुआ । संघटित । संयुक्तविमित वह चौकोर शाला या इमारत जो चार खभों पर टिकी होसंघट्टित एकत्र किया हुआविनिवेशित प्रविष्ट । घुसा हुआ
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬