🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:50:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पूत
pūta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(हवा में) ओसाया हुआ साफ़ अनाज (2.9.24) बहुलीकृत
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पूत १ वि॰ [सं॰]
१. पवित्र । शुद्ध । शुचि ।
२. निस्तुषित । साफ किया हुआ । कूट पछोरकर साफ किया हुआ (को॰) ।
३. निर्मित । रचित । आविष्कृत (को॰) ।
४. दुर्गंधयुक्त (को॰) ।
५. कृत प्रायश्चित । प्रायश्चित्त किया हुआ (को॰) ।
पूत २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सत्य ।
२. शंख ।
३. सफेद कुश ।
४. पलास ।
५. तिल का पेड़ ।
६. वह अन्न जिसकी भूसी निकाल दी गई हो ।
७. जलाशय ।
८. विककत का वृक्ष (राज- निघंटु) ।
पूत ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ पुत्र, प्रा॰ पुत्त] बेटा । लड़का । पुत्र । उ॰— पूत परम प्रिय तुम्ह सबही के ।—मानस, २ । ५६ ।
पूत ४ संज्ञा पुं॰ [देश॰] चूल्हे के दोनों किनारों और बीच के वे नुकीले उभार जिनके सहारे पर तवा या और बरतन रखते हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. पूत mfn. (for 2. See √ पूय्, p. 641) cleaned, purified, pure, clear, bright, RV. &c. &c.
पूत m. (L.) a conch-shell
white Kuśa grass
Flacourtia Sapida
du. the buttocks (cf. पुत)
पूत [cf. Lat. pǔtus, pūrus.]
2. पूत mfn. (for 1. See √ पू, p. 640) putrid, foul-smelling, stinking, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (640,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पूत p. p. [पू-क्त] 1 Purified, cleansed, washed (fig. also); दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् । सत्यपूतां वदेद्वाचं मनःपूनं समाचरेत् Ms. 6. 46. --2 Threshed, winnowed. --3 Expiated. --4 Contrived, invented. --5 Stinking, putrid, fetid, foul-smelling. --तः 1 A conch-shell. --2 White Kuśa grass. --तं Truth. --ता An epithet of Durgā. --Comp. --आत्मन् a. pureminded. (--m.) {1} an epithet of Viṣṇu. {2} a purified man, saint, sage. --क्रतायी Śacī, the wife of [] Indra; Bk. 8. 29. --तृणं white Kuśa grass. --द्रुः the tree called पलाश --धान्यं sesamum. --पाप, --पाप्मन् a. freed from sin. --फलः the bread-fruit tree (पनस).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0714-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पूत न० पू--क्त । अपनीतबुषे (आगडारहित) १ वहुलीकृते [] घान्ये अमरः । २ व्रतादिना शुद्धे त्रि० जटाध० । ३ सत्ये । ४ शङ्खे ५ श्वेतकुशे ६ विकङ्कतवृक्षे च पु० । ७ दूर्वायां स्त्री टाप् राजनि० ८ पवित्रे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4395-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पूतं, क्ली, (पूयते स्मेति । पू + कर्म्मणि क्तः ।) अपनीतवुषधान्यम् । वओलान धान इति भाषा ॥ तत्पर्य्यायः । बहुलीकृतम् २ । इत्यमरः । २ । ९ । २३ ॥
पूतः, त्रि, (पू ञ शोधे + क्तः ।) व्रतादिना शुद्धः । तत्पर्य्यायः । पवित्रः २ प्रयतः ३ । इत्यमरः । २ । ७ । ४५ ॥ शुद्धः । यथा, -- “दधिगोमयादि सामान्यं पवित्रं स्वभावपवित्रं वा ।” इति भरतः ॥ तत्पर्य्यायः । पवित्रम् २ । मेध्यम् ३ । इत्यमरः । ३ । १ । ५५ ॥ यथा, -- “चक्षुःपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् । सत्यपूतं वदेद्वाक्यं बुद्धिपूतं विचिन्तयेत् ॥” इति मार्कण्डेयपुराणम् ॥ सत्यम् । इति जटाधरः ॥
पूतः, पुं, (पूयते स्म येनेति । पू + करणे क्तः । यद्वा, पवते स्मेति गत्यर्थेति कर्त्तरि क्तः ।) शङ्खः । श्वेतकुशः । विकङ्कतवृक्षः । इति राज- निर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-215-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पूत" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें