🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:51:53 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पीडित
pīḍita
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पीडित mfn. squeezed, pressed, Mn.; MBh. &c.
hurt, injured, afflicted, distressed, troubled, badly off, ib.
covered, eclipsed, obscured, Var.
laid waste, W.
bound, tied, ib.
suppressed
badly pronounced, APrāt.
पीडित n. damage, Gaut.
harassment, annoyance, MBh. (v.l. पीडन)
a kind of coitus, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (629,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पीडित p. p. [पीड्-क्त] 1 Pained, harassed, tormented, oppressed, pinched. --2 Squeezed, pressed, Mu. 2. 12. --3 Espoused, held, seized; U. 7. 5. --4 Violated, broken. --5 Laid waste, devastated. --6 Eclipsed. --7 Bound, tied --तं 1 Paining, injuring, harassing. --2 A particular mode of sexual enjoyment. --तं ind. Fast, closely, firmly.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0705-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पीडित त्रि० पीड--क्त । १ व्यथिते २ मर्दिते ३ स्त्रीणां करणभेदे मेदि० “सहखार्णाधिका मन्त्रा दण्डकाः पीडिता ह्वयाः” तन्त्रसारोक्ते ४ मन्त्रभेटे पु० भावे क्त । ५ पीडायां न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4345,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पीडितं, त्रि, (पीड + क्तः । यद्वा, पीडास्य जातेति तारकादित्वात् इतच् ।) स्त्रीणां कर- णम् । यन्त्रितम् । वाधितम् । इति मेदिनी । ते, १३४ ॥ मर्द्दितम् । इति हेमचन्द्रः ॥ इतप्रत्य- [] यान्तः पीडापर्य्यायोऽप्यत्र ॥ (मन्त्रभेदः । यथा, तन्त्रसारे । “सहस्रार्णाधिका मन्त्रा दण्डकाः पीडिताह्वयाः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-157-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पीडित" आता है (58)
बिथित पु वि॰ जिसे कष्ट पहुँचा हो । पीडित । दुःखितअसुख बीमारी कष्ट । पीड़ाआर्त आर्त्त वि॰कठेर कष्टग्रस्त । पीड़िततप्त तपाया या तपा हुआ । जलता हुआ । तापित । गरम । उष्णमथित मथा हूआअर्दित पीड़ित । दलितग्रस्त पकड़ा हुआत्रस्त भयभीत । डरा हूआदुःखित पीड़ित । क्लेशित । जिसे कष्ट या तक- लीफ होसंतप्त बहुत अधिक तपा हुआ । अत्यंत तप्तआक्रांत जिसपर आक्रमण किया गया हो । जिसपर हमला हुआ होउत्तप्त खूब तपा हुआपरामृष्ट पकड़कर खींचा हुआदूडभ दूडम वि॰समर्ण कष्टग्रस्त । पीड़ितअभिभूत पराजित । हराया हुआविधुरा कातर । व्याकूल । पीड़ितक्लेशित जिपे क्लेश हो । दु:खित । पीड़ितसंतापित जिसे बहुत संताप पहुँचाया गया हो । पीड़ित । संतप्तव्यामिश्र दो प्रकार के पदार्थों या कार्यों को एक में मिलाने की क्रियाकरुणी दयनीय । दया का पात्रतापित तापयुक्त । जो तपाया गया होदुधित भयभीत । व्याकुल । घबराया हुआ । दुःखी । पीड़ितविदून पीड़ितअभ्याहत पीड़ित । ताड़ितनिगृहीत धरा हुआ । पकड़ा हुआ । घेरा हुआप्रतप्त तपाया हुआ । जो बहुत गरम किया गया होविघृष्ट भली भाँति रगड़ा हुआ । घिसा हुआपरिखिन्न अत्यंत खिन्न । कष्टग्रस्त । पीड़ितप्रबाधित सताया हुआ । पीड़ितविमर्दित मला दला हुआअभ्यर्दित जिसे पीड़ा पहुँ चाई गई हो । पीड़ितनिष्पिष्ट चूर्ण किया हुआ । पिसा हुआ । अच्छी तरह पीसा हुआदावित पीड़ित । व्यथितसादीनव पीड़ित । व्यथाग्रस्तकदर्थित जिसकी बुरी दशा की गई हो । दुर्गतिप्राप्तसमायस्त दुःखी । खिन्न । पीड़ित । विषादग्रस्तअवमर्दित पीड़ित । दलित । मालिश किया हुआव्यथातुर पीड़ितप्रतिपिष्ट चूर्णित । निष्पिषित । घर्षितप्रतिबाधित हटाया या रोका हुआ । निवारितजदा पीड़ित । संत्रस्त । मारा हुआ । जैसे, गमजदा । मुसीबतजदा = विपत्ति का मा…दरदी जिसे दुःख मिला हो । दुःखी । पीड़ितकष्टी प्रसववेदना से पीड़ित (स्त्री)दर्दी दुःखी । पीड़ितवीथित पु † वि॰ दुखित । पीड़ितत्रसित पु वि॰दरदवंत पु वि॰दरदवंद पु वि॰दलमलित सताई हुई । कुचली हुई । पीड़ितदुखारा दुःखी । पीड़ितविकलित व्याकुल । बेचैनदर्दमंद जिसे दर्द हो । पीड़ित । दुःखीपरितापित संतापित । परितप्त । पीड़ित । तपाया हुआसीद्यमान दुःखी । पीड़ितदुःखछिन्न कठोर । कठिन । सख्तविपज्जन्य दुःखी । पीड़ित
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें