🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:02:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ग्रस्त
grasta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अक्षर या पद छूट जाने वाला उच्चारण 'ग्रस्त' (1.6.21)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ग्रस्त वि॰ [सं॰]
१. पकड़ा हुआ ।
२. पीड़ित ।
३. खाया हुआ ।
४. आधे उच्चारण किए हुए । अर्ध उच्चारित (शब्द॰ ) (को॰) ।
५. ग्रहण युक्त [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ग्रस्त mfn. swallowed, eaten, Pañcat.
taken, seized, W.
surrounded or absorbed, Suśr.
possessed (by a demon), Daś. iv; Hit.
involved in MBh. xiii, 7292; R. iv, 50, 11
tormented, affected by, Yājñ. iii, 245; Pañcat. &c.
eclipsed, MBh. iii, 2667; R. &c.
inarticulately pronounced, slurred, RPrāt.; Lāṭy.; PāṇŚ. (RV.) 35 Pat.
(अ- neg.), ChUp.
ग्रस्त n. inarticulate pronunciation of the vowels, Pat. Introd. on Vārtt. 18.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (371,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ग्रस्त p. p. [ग्रस् कर्मणि क्त] 1 Eaten, devoured. --2 Seized, stricken, affected, possessed; ग्रह˚, विपद्˚, जरा˚ U. 6. 39. --3 Slurred; ˚मुक्तं U. 5. 13; ˚आमिषं Pt. 1. 193. --4 Eclipsed. --5 Taken, seized. --स्तं A word or sentence half-uttered or slurred over. --Comp. --अस्तं the setting of the sun or moon while eclipsed. --उदयः rising of the sun or moon while eclipsed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0471-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ग्रस्त त्रि० ग्रस--कर्मणि क्त उदित्त्वात् क्त्वोवेट्कत्वेन इडभावः । १ भक्षिते लुप्तवर्णपदे २ असंपूर्णोच्चारितशब्दे न० अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2743,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ग्रस्तं, त्रि, (ग्रस्यते स्म इति । ग्रस + क्तः । “यस्य विभाषा ।” ७ । २ । १५ । इति इडभावः ।) लुप्तवर्णपदम् । असम्पूर्णवाक्यम् । भुक्तम् । (यथा, रामायणे । २ । ४२ । १२ । “राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुम्रतो यथा ॥”) खादितम् । इत्यमरः । १ । ६ । २० ॥ (आक्रा- न्तम् । यथा, याज्ञवल्क्ये । ३ । २४४ । “दीर्घतीव्रामयग्रस्तं ब्राह्मणं गामथापि वा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-374-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ग्रस्त" आता है (14)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें