🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:11:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रियतम
priyatama
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जीवितेश (3.3.230) यमराज
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रियतम १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ प्रियतमा] सबसे अधिक प्यारा । प्राणों से भी बढ़कर प्रिय ।
प्रियतम २ संज्ञा पुं॰
१. स्वामी । पति ।
२. प्यारा । अत्यंत प्रिय व्यक्ति ।
३. मोरशिखा नाम का वृक्ष ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रिय—तम (प्रिय-), mfn. most beloved, dearest, RV.; AV.; ŚBr. (once = -तर, R.)
प्रिय—तम m. a lover, husband, Kāv.
Celosia Cristata, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (710,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रियतम a. Most beloved, dearest. --मः A lover, husband; शिप्रावातः प्रियतम इव प्रार्थनाचाटुकारः Me. 31, 70. --मा A wife, mistress, beloved.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0778-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रियतम पु० अतिशयेन प्रियः तमप् । १ मयूरशिखावृक्षे २ अतिप्रिये त्रि० शब्दच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4531,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रियतमः, पुं, मयूरशिखावृक्षः । इति शब्द- चन्द्रिका ॥ (अयमेषामतिशयेन प्रियः । प्रिय + तमप् ।) अतिशयप्रिये, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-368-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रियतम" आता है (24)
वल्लभ अत्यंत प्रिय । प्रियतम । प्याराप्रेष्ठ अतिश्य प्रिय । प्रियतम । बहुत प्याराहृदयेश प्रेमपात्र । प्यारा । प्रियतमप्रेयस् सबसे प्यारा । बहुत प्यारा । प्रियतमप्राणनाथ प्रिय व्यक्ति । प्यारा । प्रियतमप्राणप्रिय जो प्राण के समान प्रिय हो । प्रियतमबलम प्रियतम । पति । नायकमितऊ पु संज्ञा पुं॰ मीत । साजन । प्रियतमभामता पु ^१ संज्ञा पुं॰ भावता । प्रियतममनरौन पु संज्ञा पुं॰ मन- रमण । प्रियतममाशूक वह जिसके साथ प्रेम किया जाय । प्रियतम । प्रेमपात्र । यौ॰—माशूके इकीकी …बेवाहा पु संज्ञा पुं॰ प्रिय । प्रियतमडाकनवार † संज्ञा पुं॰ पुकारने— वाला । बुलानेवाला । प्रियतमप्राणप्यारा प्रियतम । अत्यंत प्रिय व्यक्तिसज्जन भला आदमी । सत्पुरुष । शरीफहर्षुल हर्षित रहनेवाला । खुशमिजाजसुभग नारियल का पेड़ । नारिकेल वृक्षबुत मूर्ति । प्रतिमा । पुतलासनम बुत । प्रतिमा । मूर्ति (को॰)ढोलन दे॰ 'ढोलना' ^२प्यौर पु संज्ञा पुं॰भावता जो भला लगेसज्जण फौज की तैयारी । (डिं॰)सनेही स्नेह या प्रेम करनेवाला । प्रेमी
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें