🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:28:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मागधी
māgadhī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पीपल (पिप्पली) के नाम (2.4.96) कृष्णा · उपकुल्या · वैदेही · चपला · कणा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मागधी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. मगध देश की प्राचीन प्राकृत भाषा ।
२. जूही । यूथिका ।
३. शक्कर । चीनी ।
४. छोटी पीपल । पिप्पली ।
६. सुफेद जीरा (को॰) ।
७. एक नदी का नाम । शोणा नदी (को॰) ।
८. मगध की राजकन्या (को॰) ।
९. मागध जाति की महिला (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मागधी (ई), f. a princess of the M˚s MBh.; R.
the daughter of a Kṣatriya mother and a Vaiśya father, MBh.
a female bard, Kād.
(with or scil. भाषा), the language of the M˚s (one of the Prakṛt dialects), Sāh. &c. (cf. अर्ध-म्˚)
Jasminum Auriculatum, L.
a kind of spice, Suśr. (long pepper; white cumin; anise; dill; a species of cardamoms grown in Gujarat, L.)
refined sugar, L.
a kind of metre, VarBṛS.
N. of a river (= शोणा), R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (805,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मागधी, स्त्री, (मागधे जाता । मगध + अण्, ङीष् ।) यूथिका । पिप्पली । इत्यमरमेदिनी- करौ । धे, । ३४ । २ । ४ । ९६ । (यथास्याः पर्य्यायः । “पिप्पली च पलाशौण्डी वैदेही मागधी- कणा । कृष्णोपकुल्या मगधी कोलास्यात्तिक्त तण्डुला ॥” इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥) त्रुटिः । गुजराटी एलाचि इति भाषा । इति शब्दचन्द्रिका ॥ शर्करा । इति जटाधरः ॥ भाषाविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥ यथा च साहित्यदर्पणे । ६ । १६० । “अत्रोक्ता मागधी भाषा राजान्तःपुरचारि- णाम् ॥” (तद्देशभवे, त्रि । यथा, महाभारते । १ । ९५ । ४१ । “अनश्वा खलु मागधीमुपयेमे अमृतां नाम तस्यामस्य जज्ञे परीक्षित् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-686-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें