🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:19:01 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वैदेही
vaidehī
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पीपल (पिप्पली) के नाम (2.4.96) कृष्णा · उपकुल्या · मागधी · चपला · कणा
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वैदेही (ई), f. See below.
वैदेही f. a cow from the country of the Videhas, Kāṭh.; MaitrS.
a princess of the Vid˚s, (esp.) N. of Sītā, MBh.; Kāv.; Buddh.
a woman of the Vaideha caste, Mn. x, 37
a sort of pigment (= रोचना), L.
long pepper, L. (cf. ˚ही-मय)
a cow, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1022,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वैदेही स्त्री विदेहेषु मिथिलादेशेषु भवा अण् । १ सीतायाम् जनकात्मजायाम् २ हरिद्रायाम् ३पिप्पल्यां ४ वणिक् स्त्रियाञ्च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4973,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वैदेही, स्त्री, (विदेहेषु भवा विदेहस्यापत्यं स्त्री वा । विदेह + अण् । ङीप् ।) रोचना । सीता । (यथा, रघुः । १२ । २० । “रामोऽपि सह वैदेह्या वने वन्येन वर्त्तयन् । चचार सानुजः शान्तो वृद्धेक्षाकुव्रतं युवा ॥” यथा च । “वैदेहि ! याहि कलसोद्भवधर्म्मपत्नीं तस्याः पुरः कथय पूर्व्वकथाः समस्ताः । पृष्टापि मा वद पयोनिधिबन्धनं मे सेयं पुनश्चुलुकिताम्बुनिधेः कलत्रम् ॥” इत्युद्भटः ॥) बणिक्स्त्री । पिप्पली । इति मेदिनी ॥ (वैदेह- पत्नी । यथा, मनुः । १० । ३७ । “आहिण्डिको निषादेन वैदेह्यामेव जायते ॥” विदेहदेशोत्पन्नमात्रे च । यथा, महाभारते । १ । ९५ । २३ । “देवातिथिः खलु वैदेहीमुप- येमे मर्य्यादां नाम तस्यामस्य जज्ञे अरिहो नाम ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-512-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वैदेही" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें