🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:08:51 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रक्षित
rakṣita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रक्षित वि॰ [वि॰ स्त्री॰ रक्षिता]
१. जिसकी रक्षा की गई हो । रक्षा किया हुआ । हिफाजत किया हुआ । जैसे,—मैं आपको पुस्तक बहुत ही रक्षित रखूँगा ।
२. प्रतिपालन । पाला पोसा ।
३. रखा हुआ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रक्षित mfn. guarded, protected, saved, preserved, maintained, kept, RV. &c. &c.
रक्षित m. N. of a teacher of medicine, Suśr.
of a grammarian, Siddh.
of various other men, HPariś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (860,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रक्षित त्रि० रक्ष्यतेऽत्र रक्ष--क्त । १ भाण्डे । २ वैद्यभेदे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4787,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रक्षितं, त्रि, (रक्ष + क्तः ।) कृतरक्षम् । तत्- पर्य्यायः । त्रातम् २ त्राणम् ३ अवितम् ४ गोपायितम् ५ गुप्तम् ६ । इत्यमरः । ३ । १ । १०६ ॥ (यथा, मनुः । ११ । २३ । “कल्पयित्वास्य वृत्तिञ्च रक्षेदेनं समन्ततः । राजा हि धर्म्मषड्भागं तस्मात् पाप्नोति रक्षितात् ॥” क्ली, भावे क्तः । रक्षा ॥ * ॥ स्त्रियां टाप् । अप्सरोविशेषः । यथा, महाभारते । १ । ६५ । ५० । “अलम्बुषा मिश्रकेशी विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा । अरुणा रक्षिता चैव रम्भा तद्बन्मनोरमा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-080-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रक्षित" आता है (16)
अनुगुप्त ढका हुआ । रक्षित । आवरण किया हुआअधिगुप्त रक्षित । रखा हुआ । छिपाया हुआ । दबा हुआगुप्त छिपा हुआ । पोशीदा । यौ॰— गुप्तचर । गुप्त गोष्ठी । गुप्तदानत्राण रक्षा । बचाव । हिफाजनपालित पाला हुआ । पोसा हुआ !श्रित आश्रय में पहुँचा हुआस्थापित जिसकी स्थापना की गई होउपरुद्ध रोक दिया गया । बाधित । २ अवरुद्ध । घेरे में ले लिया गया । अवरुद्ध । बं…संवृत्त आच्छादित । ढका हुआ । बंद किया हुआप्रतिपालित पालन किया हुआगोपित छिपा हुआ । गुप्तसुभृत सम्यक्प्रदत्त । भली भाँति प्रदत्तपार्श्वगत जो बगल में हो । जो निकट या साथ होविनिविष्ट बसा हुआ । निवास किया हुआअलग जुदा । पृथक् । न्यारा । भिन्न । अलहदाअनुभावित अत्यधित शक्तिसंपन्न
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें