🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:09:09 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वर्य
varya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वर्य १ वि॰ [सं॰]
१. प्रधान ।
२. निर्वाचित या चुनने योग्य ।
३. श्रेष्ठ । विशेष—इसका प्रयोग विशेषतः समस्त पदों में होता है । जैसे,— विद्वद्वर्य ।
वर्य २ संज्ञा पुं॰ कामदेब ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वर्य mf(आ)n. (fr. √ 2. वृ) to be chosen, eligible, to be asked or obtained in marriage, Pāṇ. iii, 1, 101, Sch.
excellent, eminent, chief, principal, best of (gen. or comp.), MBh.; Kāv. &c.
वर्य m. the god of love, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (926,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वर्य a. [वृ-यत्] 1 To be chosen or selected, eligible. --2 Best, most excellent, chief, principal (mostly at the end of comp.); अन्वीतः स कतिपयैः किरातवर्यैः Ki. 12. 54. --र्यः The god of love. --र्या 1 A girl choosing her own husband. --2 A girl in general.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0949-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वर्य्य त्रि० वृ--यत् । १ प्रधाने श्रेष्ठे च अमरः । २ कामदेक्षे [] ३ पतिम्बरायां कन्यायां अमरः । ४ कन्यामात्रे च स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4856-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वर्य्यं, त्रि, (वर्य्यते प्रार्थ्यते इति । वरत् क ईप्सायाम् + “अचो यत् ।” ३ । १ । ९७ । इति यत् ।) प्रधानम् । इत्यमरः । ३ । १ । ५७ । (यथा, भागवते । १ । ५ । ९ । “यथा धर्म्मादयश्चार्था मुनिवर्य्यावुकीर्त्तिताः । न तथा वासुदेवस्य महिमा ह्यनुवर्णितः ॥”) श्रेष्ठम् । इति मुग्धबोधव्याकरणम् ॥ (यथा, किराते । ७ । २० । [] “माहेन्द्रं नगमभितः करेणुवर्य्याः पर्य्यन्तस्थितजलदा दिवः पतन्तः ॥”)
वर्य्यः, पुं, (वर्य्यते प्रार्थ्यते इति । वर + यत् ।) कामदेवः । इति मेदिनी । ये, ४० ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-292-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वर्य" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें