🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:07:17 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वेतन
vetana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
निर्वेश (3.3.226) उपभोग
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वेतन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह धन जो किसी को कोई काम करने के बदले में दिया जाय । पारिश्रमिक । उजरत ।
२. वह धन जो बराबर कुछ निश्चित समय तक, प्रायः एक मास तक, काम करने पर मिले । तनखाह । दरमाहा । महीना । क्रि॰ प्र॰—देना ।—पाना ।—मिलना ।
३. चाँदी । रजत ।
४. वृत्ति । जीविका (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेतन n. (accord. to Uṇ. iii, 150 fr. √ वी, but rather connected with √ वृत्; cf. वर्तन) wages, hire, salary, subsistence, livelihood, Mn.; MBh. &c.
price, Rājat.
silver, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1014,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेतनं [अज्-तनन् वीभावः Uṇ. 3. 150] 1 Hire, wages, salary, pay, stipend; किं मुधा वेतनदानेन M. 1; R. 17. 66. --2 Livelihood, subsistence. --3 Silver. --Comp. --अदानं, --अनपाकर्मन् n., --अनपक्रिया {1} non-payment of wages. {2} an action for non-payment of wages. --जीविन् m. a stipendiary.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1010-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वेतन न० अज--तनन् वीभावः । १ कृतकर्मणोमृतौ अमरः । मृतिशब्दे दृश्यम् । २ जीवनोपाये हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4959,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वेतनं, क्ली, (वी + “वीपतिभ्यां तनन् ।” उणा० ३ । १५० । इति तनन् ।) कर्म्मदक्षिणा । माहिना इति मजुरि इति च भाषा । तत्- पर्य्यायः । कर्म्मण्या २ विधा ३ भृत्या ४ भृतिः भर्म्म ६ भरण्यम् ७ भरणम् ८ मूल्यम् ९ निर्व्वेशः १० पणः ११ । इत्यमरः ॥ विष्टिः १२ । इति जटाधरः ॥ (यथा, मनौ । ७ । १२६ । “पणो देयोऽवकृष्टस्य षडुत्कृष्टस्य वेतनम् ॥”) जीवनोपायः । तत्पर्य्यायः । आजीवः २ जीव- नम् ३ वार्त्ता ४ जीविका ५ वृत्तिः ६ । इति हेमचन्द्रः ॥ रूप्यम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-495-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वेतन" आता है (20)
वस्न वेतनवेचा भृति । मजदूरी । वेतननिष्क्रय वेतन । तनखाह । मजदूरी । भाड़ाभरण्या भृति । वेतनवर्तनविनियोग वेतन । भृतिपे तनखाह । वेतन । महीना । जैसे,—इस महीने की पे तुम्हें मिल गई । क्रि॰ प्र…मवाजिब नियमित मात्रा में नियमित समय पर मिलनेवाला पदार्थ । भृति ।जैसे, वेतन, म…साहजिकध्रम शुक्रनीति के अनुसार परितोषिक । वेतन, विजय आदि में मिला हुआ धनभरण पालन । पोषण । भरनभर्म दे॰ 'भ्रम'भृति नौकरी । मजदूरीभरण्य पालन । पोषणमूल्य किसी वस्तु के बदले में मिलनेवाला धन । दाम । कीमत आदि । जैसे,—एक सेर चा…भिक्षा याचना । माँगना । जैसे,—मैं आपसे यह भिक्षा माँगता हूँ कि आप इसे छोड़ दे…विष्टि वह काम जो बिना कुछ पुरस्कार दिए कराया जाय । बेगारनिर्वेश भोगसंयोजित करनाफलयोग नाइक में वह स्थान जिसमें फल क ी प्राप्ति या उसके नायक के उद्देश्य की स…भृत्या दासीसालियाना वार्षिक । दे॰ 'सालाना'
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें