🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:38:11 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संगति
saṃgati
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
मैथुन (3.3.129) रति
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संगति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ सभ्गति]
१. मिलने की क्रिया । मेल । मिलाप ।
२. संग, साथ, सोहबत । संगत ।
३. प्रसंग । मैथुन ।
४. संबंध । ताल्लुक ।
५. ज्ञान ।
६. किसी विषय का ज्ञान प्राप्त करने के लिये बार बार प्रश्न करने की क्रिया ।
७. युक्ति ।
८. पहले लिखी या कही हुई बात के साथ बाद में लिखी या कही हुई बात का मेल । आगे पीछे कहे जानेवाले वाक्यों आदि का मिलान । क्रि॰ प्र॰ —बैठना ।—मिलना ।—लगना । लगाना ।
९. दे॰ संगत ।
१०. योग्यता । उपयुक्तता (को॰) ।
११. दैवयोग । संयोग (को॰) ।
१२. संघ (को॰) ।
१३. अधिकरण के पाँच अवयवों में से एक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-गति f. coming together, meeting with (gen. or comp.), RV. &c. &c.
going or resorting to (loc.), Cāṇ.; Hit.
association, intercourse, society, company (with instr. with and without सह or समम्; loc. gen., or comp.), MBh.; Kāv. &c.
a league, alliance, Cāṇ.
sexual union, L.
meeting or coming to pass accidentally, chance, accident (˚त्या, ind. ‘by chance, haply’), MBh.; R. &c.
adaptation, fitness, appropriateness, applicability, Kathās.; Sarvad.
connection with, relation to (instr. or comp.), Kāvyād.
becoming acquainted, knowledge, L.
questioning for further information, W.
(in the Pūrva-mīmāṃsā) one of the 5 members (Avayavas) of an Adhikaraṇa, Sarvad.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1128,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संगतिः f. 1 Union, meeting, conjunction. --2 Company, society, association, intercourse; मनो हि जन्मांतरसंगतिज्ञं R. 7. 15; क्षणमिह सज्जनसंगतिरिका भवति भवार्णवतरणे नौ का Moha M. 6. --3 Sexual union. --4 Visiting, frequenting. --5 Fitness, appropriateness, applicability, consistent relation. --6 Accident, chance, accidental occurrence. --7 Knowledge. --8 Questioning for further knowledge.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1079-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सङ्गति स्त्री सम् + गम--क्तिन् । १ सङ्गमे २ मेलने न्यायोक्ते अनन्तराभिधानप्रयोजकजिज्ञासाजनकज्ञानविषये “सप्र- सङ्ग उपोद्बातो हेतुतावसरस्तथा । निर्वाहकैककार्य्य- त्वे षोढा सङ्गतिरिष्यते” इत्युक्ते ३ प्रसङ्गादौ पदार्थे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5203,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सङ्गतिः, स्त्री, (सं + गम + क्तिन् ।) सङ्गमः । ज्ञानम् । इति मेदिनी ॥ न्यायमते । आनन्त- र्य्याभिधानप्रयोजकजिज्ञासाजनकज्ञानविषयो ह्मर्थः । सा च षोढा । प्रसङ्गः १ । सङ्गतित्वे सति उपोद्घातादिभिन्नः । यथा सामान्यलक्ष- णायां प्रसङ्गसङ्गतिः । उपोद्घोतः २ । निर्द्दि- ष्टोपपादकत्वम् । यथा परामर्शप्रवर्त्तकज्ञाने च उपोद्घातसङ्गतिः ! हेतुता ३ । यथा । प्रत्यक्ष- प्रमाणे हेतुतासङ्गतिः । अवसरः ४ । अनन्तर- वक्तव्यत्वम् । यथा । उपमाने अवसरसङ्गतिः । निर्व्वाहकम् ५ । कारणतानिनिर्व्वाहकं कार्य्यत्वम् यथा । अनुगाने कार्य्यतासङ्गतिः । एककार्य्य- त्वम् ६ । एककार्य्यकारित्वम् । यथा हेत्वाभासे एककार्य्यकारित्वसङ्गतिः । इति अनुमितिग्रन्थे जगदीशतर्कालङ्कारः ॥ (मेलनम् । यथा, मोह- मुद्गरे । ६ । “क्षणमिह सज्जनसङ्गतिरेका भवति भवार्णवतरणे नौका ॥” युक्तिः । यथा, -- “त्वमद्य भव नो राजा राजपुत्त्र महायशः । सङ्गत्या नापराध्नोति राज्यमेतदनायकम् ॥” इति रामायणे । २ । ७९ । ३ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-217-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "संगति" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें