🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:53:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सहायता
sahāyatā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सहायकों का समूह (3.2.40)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सहायता संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. किसी के कार्यसंपादन में शारीरिक या और किसी प्रकार योग देना । ऐसा प्रयत्न करना जिसमें किसी का काम कुछ आगे बढ़े । मदद । सहाय । जैसे,—मकान बनाने में सहायता देना, किताब लिखने में सहायता देना ।
२. मित्रों का समूह (को॰) ।
३. वह धन जो किसी कार्य को आगे बढ़ाने के लिये दिया जाय । मदद । जैसे,—उन्हें लड़की के ब्याह में कई जगहों से सौ सौ रुपए की सहायता मिली । क्रि॰ प्र॰—करना ।—पाना ।—देना ।—मिलना ।—होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सहाय—ता f. a number of companions &c., Pat. on Pāṇ. iv, 2, 43
= next, R.; Kālid. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1195,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सहायता, --त्वं 1 A number of companions. --2 Companionship, union, friendship. --3 Help, assistance; कुसुमास्तरणे सहायतां बहुशः सौम्य गतस्त्वमावयोः Ku. 4. 35; R. 9. 19.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1112-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहायता स्त्री सहायानां समूहः तस्य भावो वा तल् । १ साहाय्ये २ सहायसमुदाये च अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5268,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहायता, स्त्री, (सहाय + “ग्रामजनबन्धुसहा- येभ्यस्तल् ।” ४ । २ । ४३ । इति तल् ।) सहायानां समूहः । इत्यमरः । ३ । ३ । ४१ ॥ (सहायस्य भावः कर्म्म वा । तल् ।) साहा- य्यञ्च ॥ (यथा, रघुः । ९ । १९ । “स किल संयुगमूर्द्ध्नि सहायतां मघवतः प्रतिपद्य महारथः । स्वभुजवीर्य्यमगापयदुच्छ्रितं सुरबधूरवधूतभयाः शरैः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-317-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "सहायता" आता है (36)
सहाय सहायता । मदद । सहारासाहायक सहयोग । मदद । सहायताप्रस्कुंद सहायता । सहारा । अवलंबसहकारता सहायता । मददसानाथ्य मदद । सहयोग । सहायताआग्रहिका सहायता । अनुग्रहअयानत सहायता । मददइमदाद मदद । सहायताकुमकु सहायता । मददरिलीफ वह सहायता जो आर्त पीड़ित या दीन दुःखी जन का दी जाय । सहायता । साहाय्य …सहारा मदद । सहायता । क्रि॰ प्र॰—देना ।—पाना ।—मिलना ।—लेनाउपराला पु † संज्ञा पुं॰ पक्षग्रहण । सहायता । रक्षातवस्सल सहायताबाउंटी वह सहायता या मदद जो व्यापार या उद्योग धंधे को उत्तेजन देने के लिये दी …सहाय्य सहायता । मददसह्यकर्म मदद । सहायता । सहारापृष्ठपोषण मदद । सहायता । प्रोत्साहनसाति पु ^१ संज्ञा स्त्री॰ शासन । दंडप्रकर अगरु । अगर नामक गंध द्रव्यसाह्य संयोजन । मेल । साथशिष्टि आज्ञा । अनुशासन । हुकूमतव्यापार कर्म । कार्य । काम । जैसे,—(क) संसार में दिन रात अनेक प्रकार के व्यापा…प्रतियोग शत्रुता । विरोधी पदार्थों का संयोगपोषण पालनसमाश्रय आश्रय । सहारासाचिव्य सचिव का भाव या धर्म । सचिवताअनुकूलता अपतिकूलता । अविरुद्धतासारथ्य रथ आदि का चलाना । गाड़ी आदि हाँकनाश्रुष्टि सुनने की क्रियासहायी साथ जाने या अनुगमन करनेवालासहकारिता सहकारी होने का भाव । सहायक होने का भावबसीला गंधयुक्त । सुगंध या दुर्गंध भरावसीला संबंधसहयोग एक साथ मिलकर काम करने का भाव । सहयोगी होने का भावसहावत मैत्री । दोस्ती । मित्रतापुश्ती टेक । सहारा । आश्रय । थाम
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें