🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:28:11 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनुराग
anurāga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनुराग १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ अनुरागी] प्राति । प्रेम । असक्ति । प्यार । मुहब्बत ।
२. भक्ति भाव (को॰) ।
३. लाल रंग । (को॰) ।
अनुराग २ वि॰ लालिमायुक्त । लाल किया हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनु-राग m. attachment, affection, love, passion
red colour, Śiś. ix, 8, &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (37,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनुराग a. Become red, reddened. --गः 1 Redness. --2 Devotion, attachment, contentment, loyalty (opp. अपरागः); love, affection, passion (with loc. or in comp.); आविर्भूतानुरागाः Mu. 4. 21; कंटकितेन प्रथयति मय्यनुरागं कपोलेन Ś. 3. 15; R. 3. 10; ˚इंगितं a gesture or external sign expressive of love; प्रसादस्तु शब्दः स्यादनुरागजः Ak.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0078-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुराग पु० अनु + रन्ज + घञ् । अत्यन्तप्रीतौ, स्नेहे च । अनुरूपो रागः प्रा० स० । अनुरूपरागे । “अनुरागवन्तमपि लोचनयोरिति” माघः “प्रणादस्तु शब्दः स्यादनुरागज” इत्यमरः । “प्रियानुरागस्य मनःसमुन्नतेरिति” रघुः । अनुगतो रःगं गतिस० । प्राप्तलौहित्यवर्ण्णे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0183,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुरागः, पुं, (अनु + रन्ज + भावे घञ् ।) प्रीतिः । आसक्तिः । तत्पर्य्यायः । रतिः २ रागः ३ अनु- तिः ४ । इति हेमचन्द्रः ॥ (“कण्टकितेन प्रथयति मय्यनुरागं कपोलेन” । इति शाकुन्तले ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-051-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अनुराग" आता है (27)
अनुरति लीनता । आसक्ति । अनुराग । प्रीतिअनुरंजन अनुराग । आसक्ति । प्रीतिउज्ज्वल प्रीति । अनुराग । प्यारअनुरक्ति आसक्ति । अनुराग । प्रीति । भक्तिअभिष्वंग घनिष्ठ संबंध । प्रेम । अनुरागप्रेम लगन । अनुराग । आसक्तिरक्ति अनुराग । प्रेमअविद्वेष विद्बेष का अभाव । अनुराग । प्रेमसंप्रीति अनुराग । स्नेहमनोराग मन का राग । अनुराग । प्रेमचित्तराग कामना । अनुरागचित्तासंग प्रेम । अनुरागहुब अनुराग । प्रेमरति कामदेव की पत्नी जो दक्ष प्रजापति की कन्या मानी जाती है । विशेष दे॰ 'का…राग किसी इष्ट वस्तु या सुख आदि को प्राप्त करने की इच्छा । प्रिय या आभमत वस…राधा वैशाख की पूर्णिमारुचि एक प्रजापति जो रौज्य मनु के पिता थेआसंजन बाँधना या जोड़नासंवनन दे॰पक्षपात बिना उचित अनुचित के विचार के किसी के अनुकूल प्रवृत्ति या स्थिति । तरफद…रुचिता रुचि का भाव । रोचकताचाव प्रबल इच्छा । अभिलाषा । लालसा । अरमानचाह इच्छा । अभिलाषाफंग पु संज्ञा पुं॰हेत पु ^१ संज्ञा पुं॰ कारण । प्रयोजन । दे॰ 'हेतु'मामता अपनापन । आत्मीयताश्रृंगारगर्व प्रेम का गर्व
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें