🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:15:44 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभीष्ट
abhīṣṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभीष्ट १ वि॰ [सं॰]
१. वांछित । चाहा हुआ । अभिलषित । उ॰— जो स्पर्श कर लेता कभी था पुण्य प्रेम अभीष्ट को ।— कानन॰, पृ॰ २९ ।
२. मनोनीत । पसंद का ।
३. अभिप्रेत । आश्य के अनुकूल ।
४. प्रिय (को॰) ।
५. वैकल्पिक [को॰] ।
अभीष्ट २ संज्ञा पुं॰
१. मनोरथ । मनचाही बात । उ॰—'आपका अभीष्ट सिद्ध हो जायगा । (शब्द॰) ।
२. प्रिय व्यक्ति या प्रेमी ।
३. प्रचीन आचार्यों के मत से एक अलंकार जिसमें अपने इष्ट की सिद्ध दूसरे के कार्य द्बारा दिखाई जाय । यह यथार्थ में प्रहर्षण अलंकार के अंतर्गत आ जाता है । यौ॰—अभीष्टलाभ=इच्छित वस्तु की प्राप्ति । अभीष्टसिद्धि= अभीलाषित इच्छा का पूर्ण होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभी᳙ष्ट mfn. wished, desired, dear, TS. &c.
अभीष्ट m. a lover, Pañcat.; Sāh. (cf. -तम below)
अभीष्ट n. wish.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (74,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभीष्ट p. p. 1 Wished, desired. --2 Dear, favourite, darling; अनभीष्टदंपत्योः Pt. 1. 175; oft. with gen. of person; H. 1. 12. --3 Optional. --ष्टः A darling. --ष्टा 1 A mistress, beloved woman. --2 Betel. --ष्टं 1 An object of desire. --2 A desirable object (अभिमत); अन्यस्मै हृदयं देहि नानभीष्टे घटामहे Bk. 20. 24. --Comp. --देवता favourite deity. --लाभः, --सिद्धिः f. gaining a desired object.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0143-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभीष्ट त्रि० अभि + इष--क्त । १ वाञ्छिते, २ दयिते, ३ हृद्ये च “स्नातकं गुरुमभीष्टमृत्विजम्” माघः । “आत्मानम- खिलाधारमाश्रयेऽभीष्टसिद्धये” वे० सा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0308,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभीष्टं, त्रि, (अभि + इष् + कर्म्मणि क्तः ।) वाञ्छितं । तत्पर्य्यायः । अभीप्सितं २ हृद्यं ३ दयितं ४ वल्लभं ५ प्रियं ६ । इत्यमरः ॥ (“प्राणायथात्मनोऽभीष्टा भूतानामपि ते तथा” । इति हितोपदेशः । “अभीष्टायामभूद्ब्रह्मन् पितुरत्यन्तवल्लभः” । इति विष्णुपुराणं ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-078-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अभीष्ट" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें