🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:42:00 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवलंब
avalaṃba
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवलंब संज्ञा पुं॰ [सं॰ अवलम्ब] आश्रय । आधार । सहारा । उ॰— सो अवलंब देउ मोहि देई । अवधि पारु पावउँ जोहि सेई ।— मानस, २ ।३०६ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-लम्ब mf(आ)n. hanging down from (loc. R.) or to (in comp. MBh. xiii, 982)
अव-लम्ब m. hanging on or from, Megh.
depending, resting upon, L.
dependance, support, a prop, a stay, Ragh. xix, 50, &c. (cf. निर्-अवत्˚), a perpendicular, L. (cf. पृष्ठ्यावत्˚.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (103,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवलंबः 1 Hanging down. --2 Hanging on, dependence on (fig. also); तंतुजालावलंबाः Me. 70; कुनृपतिभवनद्वारसेवा˚ Bh. 1. 67. --3 A prop, stay, support (lit. and fig.); help, assistance (fig.); सावलंबगमना R. 19. 50 walking supported by others; नभसि निरवलंबे Chāt. 1. 8; संततिविच्छेदनिरवलंबानां Ś. 6; दैवेनेत्थं दत्तहस्तावलंबे Ratn. 1. 8; चित्रलेखादत्तहस्तावलंबा V. 1; see हस्तावलंब also. --4 Hence, a crutch or stick for support. --5 A suspender. --6 An appendage. --7 A perpendicular line.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0187-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवलम्ब पु० अव + लबि--आधारे घञ् । १ आश्रये । भावे घञ् । २ द्रव्यान्तराश्रयणे । “साबलम्बगमना मृदुस्वना” रघुः । करणे घञ् । २ अवलम्बसाधने दण्डादौ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0443,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवलम्बः, पुं, (अव + लवि + अच् ।) अवलम्बनं । अवपूर्व्वलम्बधातोरल्प्रत्ययेन निष्पन्नः ॥ (आश्रयः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-127-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अवलंब" आता है (10)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें