🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:10:43 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अशुभ
aśubha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अशुभ १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अमंगल । अकल्याण । अहित ।
२. पाप । अपराध ।
३. दुर्भाग्य [को॰] ।
अशुभ २ वि॰ जो शुभ न हो । अमंगलकारी । बुरा । यौ.—अशुभदर्शन=भद्दा । कुरूप । अप्रियदर्शन । अशुभसुपचक= अमंगल की सूचना देनेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-शुभ mfn. not beautiful or agreeable, disagreeable
inauspicious, Vet.
bad, vicious (as thought or speech), MBh. i, 3077 seq. &c.
अ-शुभ m. N. of a lexicographer
अ-शुभ n. a shameful deed, sin, ŚBr. ii; Bhag. &c.
अ-शुभ m. misfortune, harm, mischief, Suśr.; VarBṛS. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (113,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अशुभ a. 1 Inauspicious. --2 Impure, dirty, foul (opp. शुभ); शुभेनाशुभेन वोपायेन K. 158 by any means, fair or foul. --3 Unlucky, unfortunate. --भं 1 Inauspiciousness. --2 Sin, a shameful deed. --3 Misfortune, calamity; नाथे कुतस्त्वय्यशुभं प्रजानां R. 5. 13; प्रायः शुभं विदधात्यशुभं च जंतोः Māl. 1. 23. --Comp. --उदयः an inauspicious omen.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0201-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अशुभ न० विरोधे न० त० । १ अमङ्गले “यः सर्व्वत्रानमिस्नेह- स्तत्तत् प्राप्य शुभाशुभम्” गीता । २ तत्सूचके रव्यादिपा- पग्रहे “अशुभे दण्डसंयोगे वेधश्चेत्तेन लम्यते” ज्यीति० अशुभसूचका अमङ्गलसूचकास्तेच साधारणा असाधारणाश्च अमङ्गलशब्दे ३१६ पृष्ठादौ दर्शिताः अन्येऽपि अशुभ- योगा अरिष्टाध्यायोक्ताः असाधारणा वेदिव्याः । ३ अप- वित्रे च न० ब० । ४ शुभाभाववति त्रि० । ५ ब० । ५ पापे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0484,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अशुभं, क्ली, (न शुभम् । नञ्तत्पुरुषः । नास्ति- शुभं यस्येति समासे वाच्यलिङ्ग एव ।) पापं । इति हेमचन्द्रः ॥ अमङ्गलं । (“न च किञ्चिदुवाचैनं शुभं वा यदि वाशुभम्” । मा च वोऽस्त्वशुभं किञ्चित्सर्व्वथा पण्डुनन्दनाः” ॥ इति च भारते ॥) तद्युक्ते त्रि । यथा, -- “सर्व्वाशुभानां परिमोक्षकारि सम्पूजनं देववरस्य विष्णोः” । इति ज्योतिस्तत्त्वं ॥ अपि च । मदनपारिजात- धृतं । “अशुभं खञ्जनं दृष्ट्वा देवब्राह्मणषूजनं । दानं कुर्व्वीत कुर्य्याच्च स्नानं सर्व्वौषधीजलैः” ॥ इति तिथ्यादितत्त्वं ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-137-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अशुभ" आता है (19)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें