🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:33:53 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अहार्य
ahārya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अहार्य वि॰ [सं॰]
१. जो धन या घूस के लोभ में न आ सके ।
२. जो हरण न किया जा सके । जो चुराया न जा सकता हो । यौ॰.— अहार्य शोभा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-हार्य mfn. not to be stolen, not to be removed, Mn. ix, 189
unalterable (as a resolution or the mind &c.), MBh. v, 953; Kum. v, 8; Daś. &c.
not to be bribed, Mn. vii, 217; MBh.
अ-हार्य m. a mountain, L.
N. of a king, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (124,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अहरणीय, अहार्य a. 1 Not to be stolen, removed, or taken away; अहार्यं ब्राह्मणद्रव्यं राज्ञां नित्यमिति स्थितिः Ms. 9. 189. --2 Not to be won over (by fraud), devoted, loyal; Ms. 7. 217. --3 Firm, unflinching, inexorable; ˚निश्चया Dk. 41, Ku. 5. 8. --र्यः A mountain; ˚ता, --त्वं not being liable to be taken away, security; H. Pr. 4.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0218-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अहार्य्य पु० हृ--ण्यत् न० त० । १ पर्व्वते । २ हर्त्तुसशक्ये ३ अभेद्ये च त्रि० । “तत्रात्मभूतैः कालज्ञैरहार्य्यैः परि- [] चारकैः” मनुः अहार्य्यैरभेद्यैः” कुल्लू० । अहार्य्ये मेवं मृगनाभिपट्टम्” गणरत्न० । “अहार्य्यं ब्राह्मणद्रव्यं राज्ञां नित्यमिति स्थितिः” मनुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0581-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अहार्य्यः, पुं, (हृ + ण्यत् । ततो नञ्समासः ।) पर्ब्बतः । इत्यमरमेदिन्यौ ॥
अहार्य्यं, त्रि, (न हार्य्यं । नञ्समासः ।) हर्त्तुमशक्यं । अहर्त्तव्यं । अहरणीयं । इति मेदिनी ॥ (“अहार्य्यं ब्राह्मणद्रव्यं राज्ञा नित्यमिति स्थितिः” “तत्रात्मभूतैः कालज्ञैरहार्यैः परिचारकैः” ॥ इति च मनुः ९ । १८९ ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-159-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें