🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:11:46 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

इंग
iṃga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📜 शब्द-रूप📗 अमरकोश
📗 अमरकोश — पर्याय
चलने वाला (जंगम) (3.1.73) चरिष्णु · जंगम · चर · त्रस · चराचर
मन के भाव प्रकट करने वाली चेष्टा (3.2.15) आकार · इंगित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
इंग १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ इङ्ग=इशारा, चिह्म]
१. चलना । हिलना । डुलना ।
२. इशारा ।
३. निशान । चिह्वन ।
४. हाथी का दाँत । उ॰—बंक लगे कुच बीच नखक्षत देखि भईं दुग दुनी लजारी । मानों बियोग बराह हन्यो युग शैल की संधिनि इंगवै डारी ।—केशव (शब्द॰) । अंग द्बारा भावों की अभिव्यक्ति । भावों की आंगिक अभिव्यक्ति (को॰) ।
६. ज्ञान (को॰) ।
७. पृथिवी । भूमि (को॰) ।
इंग २ वि॰
१. गतिशील । हिलता हुआ । चल ।
२. विस्मयकारक । आश्चर्यजनक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इङ्ग mfn. movable, locomotive, MBh.
surprising, wonderful, L.
इङ्ग m. a hint or sign, an indication of sentiment by gesture, knowledge, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (164,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इंग a. 1 Moveable; त्वया सृष्टमिदं विश्वं यच्चेंगं यच्च नेंगति Mb. --2 Wonderful, surprising. --गः 1 A hint or sign. --2 An indication of a sentiment by gesture. --3 Knowledge. --गा A kind of counting.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0274-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इङ्ग पु० इगि भावे घञ् । १ चलने कम्पने २ इङ्गिते च । कर्त्तरि अच् । ३ जङ्गमे “त्वया सृष्टभिदं सर्व्वं यच्चेङ्गं यच्च नेङ्गति” भा० व० ४२ अ० । ४ अद्भुते च त्रि० मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0913,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इङ्गं, त्रि, (इगि + क ।) अद्भुतं । जङ्गमं । इति मेदिनीकरहेमचन्द्रौ ॥ (यथा, भारते । (“त्वया सृष्टमिदं विश्वं यच्चेङ्गं यच्च नेङ्गति” ।)
इङ्गः, पुं, (इङ्ग + घञ् ।) इङ्गितं । ज्ञानं । इति मेदिनीकरहेमचन्द्रौ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-203-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें