🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:51:34 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दूषित
dūṣita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दूषित १ वि॰ [सं॰] जिसमें दोष हो । खराब । बुरा । दोषयुक्त । कलंकित ।
दूषित २ धोखा । छल [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दूषित mfn. spoiled, corrupted, contaminated, defiled, violated, hurt, injured, Mn.; MBh.; Kāv. &c.
censured, blamed, MBh.; Kathās.
calumniated, blemished, compromised, falsely accused of (often in comp. See मन्यु-, शत्रूपजाप.), Mn. vi, 66 (v.l. भूषित), viii, 64 &c.; MBh.; Bhartṛ.; Pañc. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (489,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दूषित a. [दुष्-णिच्-क्त] 1 Corrupted, defiled, spoiled. --2 (a) Hurt, injured. (b) Marred, spoiled, frustrated; Ś. 5. 9. (c) Blinded, obscured, injured; Ku. 4. 8. --3 Damaged, demoralized. --4 Blamed, censured. --5 Falsely accused, traduced, vilified. --ता A girl who has been violated. --तं A fault, offence; U. 4. 14.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0573-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दूषित त्रि० दूषि--क्त । १ दत्तदूषणे २ प्राप्तदूषणे ३ अभिशस्ते मैथुनापवादयुक्ते ४ नष्टकन्याभावायां स्त्रियां स्त्री शब्दरत्ना० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3659,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दूषितः, त्रि, (दुष् + णिच् + क्तः ।) प्राप्तदोषः । (यथा, महाभारते । १ । १४० । २६ । [] “ततो बलमिति ख्यातं विज्ञाय दृढध्वन्विनाम् । दूषितः सहसा भावो धृतराष्ट्रस्य पाण्डुषु ॥”) मैथुनापवादयुक्तः । तत्पर्य्यायः । अभिशस्तः २ वाच्यः ३ क्षारितः ४ । इति हेमचन्द्रः । ३ । १०० ॥ आक्षारितः ५ । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-738-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "दूषित" आता है (25)
दुष्ट दूषित । दोषग्रस्त । जिसमें दोष हो । जिसमें नुक्स या ऐब होनिंदित जो बुरा कहा गया हो । जिसे लोग बुरा कहते हों । दूषित । बुराक्षारित अपवादग्रस्त । दूषितगर्हित जिसकी निंदा की जाय । निंदित । दूषित । बुराअपवित्र जो पवित्र न हो । अशुद्ध । नामपाक । दूषित । मैला । मलिनकलुषित दूषितखोटा जिसमें कोई ऐब हो । दूषित । बुरा । 'खरा ' का उलटा । जैसे ,—खोटा रुपया, …टलहा † वि॰ खोटा । खराब । दूषित । जैसे, टलहा रुपया, टलही चाँदीदोपल जिसमें दोष हो । दोषयुक्त । दूषितहराम निषिद्ध । विधिविरुद्ध । बुरा । अनुचित । दूषित । जैसे,—मुसलमानों के लिय…डिंगल नीच । दूषितमजमूम निंदित । दूषित । अश्लील । खराबप्रकृथित दूषित । दूषणयुक्तछिद्रित छेदा हुआ । वेधा हुआनिषिद्ध जिसका निषेध किया गया हो । जिसके लिये मनाही ही । जो न करने योग्य होस्पृष्ट जिसने स्पर्श किया होभ्रष्ट नीचे गिरा हुआ । पतितआक्षिप्त फेंका हुआ । गिराया हुआनिंद्य निंदा करने योग्य । निंदनीयप्रामादिक प्रमादजनितमैला जिसपर मैल जमी हो । जिसपर गर्द, धूल या कीट आदि हो । जिसकी चमक दमक मारी …उपहंत नष्ट किया हुआ । बरबाद किया हुआअपुनीत जो पुनीत न हो अपवित्र । अशुद्धगैरसाल पु वि॰छुतिहा † वि॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें