🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:14:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दैत्य
daitya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दैत्य संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दिति की संतति । कश्यप के वे पुत्र जो दिति नाम्नी स्त्री से पैदा हुए थे । असुर ।
२. लंबे डील या असाधारण बल का मनुष्य । जैसे,—वह पूरा दैत्य है ।
३. अति करनेवाला आदमी । जैसे,—वह खाने में दैत्य है ।
४. दुराचारी । नीच । दुष्ट व्यक्ति ।
५. लोहा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दैत्य m. a son of Diti, a demon, Mn.; MBh. &c.
दैत्य mf(आ)n. belonging to the Daityas, MBh.; R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (497,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दैत्यः [दितेरपत्यं-ण्य] See दैतेय. --Comp. --अरिः {1} a god. {2} an epithet of Viṣṇu. --देवः {1} an epithet of Varuṇa. {2} wind. --पतिः an epithet of Hiraṇyakaśipu q. v. --युगं an age of the demons consisting of 12000 divine years.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0581-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दैत्य पु० दितेरपत्यं ण्य । दितेरपत्ये अमरः । “दैत्यदानव- यक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्” मनुः । योपधत्वात् जातावपि स्त्रियां टाप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3755,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दैत्यः, पुं, दितेरपत्यं (“दित्यदित्यादित्यपत्युत्तर- पदाण्ण्यः ।” ४ । १ । ८५ । इति ण्यः ।) असुरः । इत्यमरः । १ । १ । १२ ॥ (यथा, मनुः । १२ । ४८ । “तापसा यतयो विप्रा ये च वैमानिका गणाः । नक्षत्राणि च दैत्याश्च प्रथमा सात्त्विकी गतिः ॥”) दितिसम्बन्धिनि, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-749-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "दैत्य" आता है (32)
असुर दैत्य । राक्षसहनूष दैत्य । राक्षसप्रघस एक दैत्य जो रावण की सेना का मुख्य सेनानायक था ओर जिसे हनुमान ने प्रमदा…राक्षस निशाचर । दैत्य । असुरशुक्रशिष्य दैत्य । असुरकालकंज दैत्यकालकेय राक्षस । दैत्यदितिसुत दैत्य । राक्षस । असुरपातालनिलय दैत्य । सर्पअदेवता राक्षस । दैत्य । अदेवविबुधशत्रु दैत्य । असुरदैयत दैत्य । दानव । राक्षस । असुरतमीचर निशाचर । राक्षस । दैत्य । दनुजदेवरि पु संज्ञा पुं॰ असुर । दैत्यरक्षस असुर । दैत्य । निशाचरदतिसुत दैत्य । राक्षस (डिं॰)तमाचारी राक्षस । दैत्य । निशिचरनरभक्षी मनुष्यों को खानेवाला राक्षस । दैत्यक्रतुद्रुह असुर । दैत्यमूक जिसके मुँह से अलग वर्ण न निकल सक्ते हों । गूँगा । अवाक्कालाप सिर के बाल या केशकालेय कलियुग संबंधीदैतेय दिति से उत्पन्नपितृ दे॰ 'पिता'गगनेचर ग्रह । नक्षत्रअमनुष्य जो मनुष्य न हो । अमानवअदेव वह जो देवता न होअपदेवता दुष्ट देवअविबुध अज्ञानी । नादानदुवन दुष्ट चित का मनुष्य ।—खल । दुर्जन । बुरा आदमीकुदेव भूदेव । भूसरधर्मद्रोही धर्म न माननेवाला । अधर्मी
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें