🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:34:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पदवी
padavī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पदवी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पंथ । रास्ता ।
२. पद्धति । परिपाटी । तरीका ।
३. वह प्रतिष्ठा या मानसूचक पद जो राज्य अथवा किसी संस्था आदि की ओर से किसी योग्य व्यक्ति को मिलता है । उपाधि । खिताब । जैसे, राजा, राय बहादुर, डाक्टर, महामहोपाध्याय, आदी । उ॰—साँच कहे तो पनही खावैं । झूठे बहु विधी पदवी पावैं ।—भारतेंदु ग्रं॰ भा॰ १, पृ॰ ६७० । विशेष—पदवी नाम के पहले अथवा पीछे लगाई जाती है ।
४. ओहदा । दरजा ।
५. स्थान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पद—वी m. (nom. स्) a leader, guide, forerunner, RV.; AV. (cf. -वाय)
पद—वी f. (nom. वी) a road, path, way, track, reach, range
acc. with √ गम्, या &c., to go the way of (cf. under अर्थ-पदवी, घन-, पवन-, मोक्ष-, यौवन-, साधु-, स्मरण-, हास्य-; पदम्-√ धा or नि-√ धा पदव्याम् [comp. or gen.], to tread in the footsteps of a person i.e. imitate or rival him), MBh.; Kāv. &c.
station, situation, place, site, R.; Pañc.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (583,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पदविः --वी f. [पद्-अवि वा ङीप्] 1 A way, road, path, course (fig. also); पवनपदवी Me. 8; अनुयाहि साधुपदवीं Bh. 2. 77 ‘follow in the footsteps of the good’; Ś. 4. 13; R. 3. 50, 7. 7; 8. 11; 15. 99; Bh. 3. 46; Ve. 6. 27; so स यौवनपदवीमारूढः Pt. 1 ‘he [] attained his majority’ (grew up to man's estate). --2 Position, station, rank, dignity, office, post. --3 A place, site. --4 Good conduct or behaviour.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0664-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पदवि(वी) स्त्री पद--अवि वा ङीप् । १ पथि । अमरः २ धर्माचारे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4224,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पदवी, स्त्री, (पदवि + “कृदिकारान्तादक्तिनः ।” इति पक्षे ङीष् ।) पन्थाः । इत्यमरः । २ । १ । १५ ॥ (यथा, रघुः । ७ । ७ । “उत्सृष्टलीलागतिरागवाक्षा- दलक्तकाङ्कां पदवीं ततान ॥” पद्धतिः । यथा, तत्रैव । ३ । ५० । “अलं प्रयत्नेन तवात्र मा निधाः पदं पदव्यां सगरस्य सन्ततेः ॥” पदम् । यथा, पञ्चतन्त्रे । १ । २५८ । “अथ तेन सिंहाय अमात्यपदवी प्रदत्ता व्याघ्राय शय्या- पालत्वमिति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-039-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पदवी" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें