🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:06:17 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पद्धति
paddhati
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पद्धति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. राह । पथ । मार्ग । सड़क ।
२. पंक्ति । कतार ।
३. रीति । रस्म । रिवाज । परिपाटी । चाल ।
४. वह पुस्तक जिसमें किसी प्रकार की प्रथा या कार्य- प्रणाली लिखी हो । कर्म या संस्कारविधि की पोथी । जैसे, विवाह पद्धति ।
५. वह पुस्तक जिसमें किसी दूसरी पुस्तक का अर्थ या तात्पर्य समझाया जाय ।
६. ढंग । तरीका ।
७. कार्यप्रणाली । विधिविधान ।
८. उपनाम । अल्ल । जैसे, त्रिपाठो, घोष, दत्त, वसु आदि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पद्—धति f. (for -हति) ‘foot-stroke’, a way, path, course, line, Hariv.; Kāv. &c. (also ˚ती, g. बह्व्-आदि)
sign, token, Jātakam.
N. of a class of writings (described as guide-books or manuals for partic. rites and ceremonies and the texts relating to them) and of sev. works.
a family N. or title (or rather the characteristic word denoting caste or occupation in comps. serving as proper names, e.g. -गुप्त, -दास at the end of Vaiśya and Śūdra names), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (583,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पद्धति(ती) स्त्री पादेन हन्यते गम्यते हन--गतौ आधारे क्तिन् पदादेशः वा ङीप् । १ पथि २ पङ्क्तौ च मेदि० । ३ ग्रन्थस्य निष्कृष्टार्थबोधके ग्रन्थभेदे हेमच० । ४ उपनाम- भेदे स च शूद्रस्य यसुघोषादिः । “शूद्राणां नामकरणे वसुथोषमित्रादिरूपपद्धतियुक्तनामत्वम्” उद्वा० रघु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4225,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पद्धतिः, स्त्री, (पद्भ्यां हन्ति गच्छतीति । हन गतौ + क्तिन् । “हिमकाषिहतिषु च ।” ६ । ३ । ५४ । इति पद्भावः । “बह्वादिभ्यश्च ।” ४ । १ । ४५ । इति वा ङीष् ।) वर्त्म । (यथा, रघुः ३ । ४६ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-040-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पद्धति" आता है (11)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें