🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:07:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रियक
priyaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कदम्ब के नाम (2.4.42) नीप · कदम्ब · हलिप्रिय
प्रियंगु के और नाम (2.4.56) विष्वक्सेना · गन्धफली · कारम्भा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रियक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पीतसालक । पियासाल नाम का वृक्ष ।
२. कदम का पेड़ ।
३. कँगनी नामक अन्न ।
४. केसर ।
५. धारा कदंब ।
६. चितकबरा हिरन जिसके रोएँ रंग- बिरंगे, मुलायम, बडे़ और चिकने होते हैं । चित्र मृग ।
७. शहद की मक्खी ।
८. भ्रमर । भौंरा (को॰) ।
९. एक पक्षी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रियक m. a kind of deer with a very soft skin, Śiś.; Suśr.
a chameleon, L.
a kind of bird, MBh.
a bee, L.
N. of sev. plants (Nauclea Cadamba, Terminalia Tomentosa &c.), L.
a kind of tree, R.; Hariv.; Var.
N. of a being attending on Skanda, MBh.
of a man g. बिदादि
प्रियक n. N. of a flower, Śiś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (710,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रियकः 1 A kind of deer; Śi. 4. 32. --2 The tree called नीप. --3 The creeper प्रियंगु. --4 A bee. --5 A kind of bird. --6 Saffron. --कं A flower of the asana tree; Śi. 8. 28.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0778-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रियक पु० प्रिय + स्वार्थे क संश्नायां कन् वा । १ पीतसा- लके (पियासाल) २ नीपे ३ चित्रमृगे ४ भ्रमरे ५ प्रियङ्गौ ६ कुङ्कुमे मेदि० ७ धाराकदम्ये ८ अस्वनवृक्षे राजनि० । ९ स्कन्दाबुचरभेदे भा० श० ४६ अ० । तस्यापत्यं विदा० अञ् । प्रैयक चित्वमृगापत्वे पुंस्त्री० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4531,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रियकः, पुं, (प्रिय + स्वार्थे संज्ञायां वा कन् ।) पीतशालकः । (यथा, रामायणे । २ । ७१ । १२-१३ । “तत्र रम्ये वने वासं कृत्वासौ प्राङ्मु खो ययौ । उद्यानमुज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥ शालांस्तु प्रियकान् प्राप्य शीघ्रानास्थाय वाजिनः । अनुज्ञाप्याथ भरतो वाहिनीं त्वरितो ययौ ॥”) नीपः । (यथा, हरिवंशे । ७२ । १५ । “प्रियकैः पुष्पितैः र्गौरं श्यामं वाणासनैः क्वचित् । कठोरतृणमाभाति निर्मयूररुतं वनम् ॥”) चित्रमृगः । (यथा, माघे । ४ । ३२ । “रुचिरचित्रतनूरुहशालिभि- र्विचलितैः परितः प्रियकव्रजैः ॥” [] पक्षिविशेषः । यथा, महाभारते । ३ । १५८ । ५१ । “प्रियकैश्चातकैश्चैव तथान्यैर्विविधैः खगैः ॥”) अलिः । प्रियङ्गुः । कुङ्कुमम् । इति मेदिनी ॥ धाराकदम्बः । अशनवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (स्कन्दानुचरविशेषः । यथा, महाभारते । ९ । ४५ । ६२ । “प्रियकश्चैव नन्दश्च गोनन्दश्च प्रतापवान् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-367-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रियक" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें