🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:10:18 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

महापद्म
mahāpadma
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
महापद्म, पद्म, शंख, मकर, कच्छप, मुकुन्द, कुन्द, नील और खर्व (1.1.87) पद्म · शंख · मकर · कच्छप · मुकुन्द · कुन्द · नील · खर्व
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महा—पद्म m. (L.) or n. a partic. high number, MBh.; R.; Līl.
महा—पद्म m. N. of one of the 9 treasures of Kubera, Cat.; L.
(with Jainas) N. of a partic. treasure inhabited by a Nāga, L.
of one of the 8 t˚ connected with the Padminī magical art, MārkP.
of a hell, Divyāv. (one of the 8 cold hells, Dharmas. 122)
a kind of serpent, Suśr.
N. of a Nāga dwelling in the Mahā-padma treasure mentioned above, Hariv.; VP. &c.
of the southernmost of the elephants that support the earth, MBh.; R. (IW. 432)
of Nanda, Pur.
of a son of N˚, Buddh.
of a Dānava, Hariv.
a Kiṃ-nara or attendant on Kubera, MW.
a species of esculent root, L.
महा—पद्म n. a white lotus flower, L.
the figure of a wh˚ l˚ fl˚, Kathās.; MārkP.; RāmatUp.
a partic. compound of oil, Car.
N. of a city on the right bank of the Ganges, MBh.
महा—पद्म m. or n. (?) N. of a Kāvya
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (797,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महापद्म पु० कर्म० । १ अष्टनागमध्ये नागभेदे हेमच० २ कुवेरस्य निविभेदे जटा० “अर्बुदमब्जं खर्वनिखर्वमहापद्मेति” लीलावत्युक्तायाम् ३ अयुतकोटिसंख्यायां ४ तत्संख्यान्विते न० ५ नृपभेदे महानन्दिसुते च ६ शुक्लपद्मे रत्नमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4742,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महापद्मः, पुं, (महत् पद्मं तावृशं चिह्नं शिरसि यस्य ।) अष्टनागान्तर्गतनागभेदः । तत्पर्य्यायः । अतिशुक्लः २ दशबिन्दुकमस्तकः ३ । इति हेमचन्द्रः । ४ । ३७५ ॥ (यथा, हरि- वंशे । ३ । ११२ । “ऐरावतो महापद्मः कम्बलाश्वतरावुभौ ॥” दर्व्वीकरान्तर्गतसर्पविशेषः । तद् यथा । “कृष्ण- सर्पो महाकृष्णः कृष्णोदरः श्वेतकपोतो महा- कोपोतो बलाहको महासर्पः शङ्खपालो लोहि- ताक्षो गवेधुकः परिसर्पः खण्डफणः ककुदः पद्मो महापद्मो दर्भपुब्पो दधिमुखः पुण्डरीको भ्रुकुटीमुखो विष्किरः पुष्पाभिकर्णो गिरि- सर्प ऋजुसर्पः श्वेतोदरो महाशिरा अलगर्द्द आशीविष इति ॥” इति सुश्रुते कल्पस्थाने चतुर्थेऽध्याये ॥) कुवेरस्य नवनिध्यन्तर्गतनिधि- विशेषः । इति जटाधरः ॥ (यथा, मार्कण्डेये । ६४ । १५ । “यस्या वत्से ! प्रभावेण विद्यायास्तां गृहाण मे । पद्मिनी नाम विद्येयं महापद्माभिपूजिता ॥” पुरभेदः । यथा, महाभारते । १२ । ३५३ । १ । “आसीत् किल नरश्रेष्ठ ! महापद्मे पुरोत्तमे । गङ्गाया दक्षिणे तीरे कश्चिद्विप्रः समाहितः ॥” दैत्यभेदः । यथा, हरिवंशे । २३२ । ३ । “महापद्मो निकुम्भश्च पूर्णकुम्भश्च वीर्य्यवान् ॥” हस्तिभेदः । यथा, महाभारते । ६ । ६१ । ५१ । [] “तस्य चान्येऽपि दिङ्मागा बभुवुरनुयायिनः । अञ्जनो वामनश्चैव महापद्मश्च सुप्रभः ॥”) क्ली, लक्षकोटिसंख्या ॥ इति लीलावती ॥ (यथा, महाभारते । २ । ६१ । ३ । “अयुतं प्रयुतं चैव पद्मं खर्व्वमथार्व्वुदम् । शङ्खञ्चैव महापद्मं निखर्व्वं कोटिरेव च ॥”) शुक्लपद्मम् । इति रत्नमाला ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-663-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "महापद्म" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें