🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:53:04 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शत्रुता
śatrutā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शत्रुता का आचरण ।
८. प्रेरण । भेजना ।
९. अनुमति देने का कार्य । आज्ञा करना ।
१०. धन संपत्ति ।
११. पूजा । अर्चन ।
१२. नाटक में वह स्थल जहाँ किसी वाक्य द्वारा एक साथ सुख और दुःख प्रकट किया जाता है । जैसे,—'बाल्यकाल ही में तुम्हारा ऐसा उत्साह देख मुझे हर्ष और विषाद दोनों होते हैं ।
१३. पीड़ा । वेदना । संताप (को॰) ।
१४. प्राप्ति । लाभ (को॰) ।
१५. प्रतिकार (को॰) ।
१६. वेद (को॰) ।
१७. भाग्य । दैव (को॰) ।
१८. उपसर्ग या प्रत्यय का योग (को॰) ।
१९. नियम । कानून (को॰) ।
शत्रुता संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] शत्रु का भाव या धर्म । दुश्मनी । वैर भाव । क्रि॰ प्र॰—करना ।—दिखलाना ।—रखना ।—होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शत्रु—ता f. hostility, enmity (-ताम् √ इ, to become a foe), Kāv.; Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1051,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शत्रुता" आता है (55)
वैर शत्रुता । दुश्मनी । द्वेष । विरोधद्वेष चित्त को अप्रिय लगने की वृत्ति । चिढ़ । शत्रुता । वैर । विशेष— योगशास्…शात्रव शत्रुत्व । शत्रुताविद्वेष शत्रुता । दुश्मनी । वैर । द्वेषप्रतियोग शत्रुता । विरोधी पदार्थों का संयोगविद्वेषण शत्रुता । दुश्मनी । बैरअमित्रता शत्रुता । विरोधप्रातिपक्ष्य शत्रुता । दुश्मनीवैरता वैर का भाव । शत्रुता । दुश्मनीवैरिण वैर । शत्रुता । दुश्मनीरिपुता बैर । शत्रुता । दुश्मनीवैरभाव शत्रुता । शत्रुभाववैरिता वैर का भाव । शत्रुता । दुश्मनीसपत्नता वैर । शत्रुतासापत्नक द्वेष । शत्रुताविरोधिता विरोध । शत्रुता । वैरशत्रुत्व शत्रु का भाव या धर्म । शत्रुता । दुश्मनीप्रतिभटता वैर । शत्रुता । दुश्मनीविद्वेषिता शत्रुता । शात्रव भाव । दुश्मनीअन्योन्यभेद आपसी बैर । शत्रुताविभ्रातृव्य बैर । शत्रुताविरोधक्रिया शत्रुता । झगड़ा । कलहअकस बैर । अदावत । विरोध । शत्रुताकीना द्वेष । बैर । शत्रुता । दुश्मनीअदावत शत्रुता । दुश्मनी । लाग । बैर । विरोधखुसुमत शत्रुता । बैरदौहृदय शत्रुता । वैरवैरिपण पु वैरत्व । वैरभाव । शत्रुतादुश्मनी वैर । शत्रुता । विरोधबिद्वेस विद्वेष । वैर । शत्रुतावैराषित दुश्मनी । शत्रुताविद्विष्टि विद्वेष । शत्रुता । दुश्मनीकद जमाई हुई चीनी । मिस्रीविरोध मेल न होना । किसी दूसरी वस्तु के साथ अत्यंत भिन्नता । विपरीत भाव । अनै…अपराग असंतोषकीन घृणाप्रद्वेष प्रद्वेषण संज्ञा पुं॰युयुत्सा युद्ध करने की इच्छा । लड़ने की इच्छाप्रतियोगिता प्रतिद्वंद्विता । चढ़ा ऊपरी । मुकाबलाप्रत्यवस्थान हटाना । अलग करनाता एक भाववाचक प्रत्यय जो विशेषण और संज्ञा शब्दों के आगे लगता है । जैसे,—उ…वैरस्य विरस होने का भाव । विरसताकिल्बिष पापवृत्रत्व वृत्र का भाव या धर्मप्रत्यर्थ उपयोगी । लाभकरप्रतिकूलवाद विरोध । खंडनजिद उलटी बात या वस्तु । विरूद्ध वस्तु या बातबैर किसी के साथ ऐसा संबंध जिससे उसे हानि पहुँचाने की प्रवृत्ति हो और उससे …अठान न ठानने योग्य कार्य । अकरणीय कर्म ।अयोग्य या अनुचिन कर्म । उ॰(क) तजतु …बुरा जो अच्छा या उत्तम न हो । खराब । निकृष्ट । मंदाद्वषण शत्रुरंजिश रंज होने का भावतफर्का फूट । परस्पर विरोधसमुच्छय उत्तुंगता । ऊँचाईमुखालिफत विरोध
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें