🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:10:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शीर्ष
śīrṣa
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शीर्ष n. (connected with शिरस्; collateral of शीर्षन् below, from which it is not separable in comp.; m. only in वस्ति-श्˚, q.v.; ifc. f(आ or ई). ), the head, skull (acc. with Caus. of √ वृत्शिरस् with id.), AV. &c.
the upper part, tip, top (of anything, as of a letter &c.), Hariv.; Kāv.
the fore-part, front (in रण-श्˚, q.v.), R.
black Agallochum or aloe wood, L.
शीर्ष m. a kind of grass, Pat.
N. of a mountain, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1078,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शीर्षं [शिरस्-पृषो˚ शीर्षदेशः, शॄ-क सुक् च वा] 1 The head; शीर्षे सर्पो देशांतरे वैद्यः Karpūr., Mu. 1. 21. --2 The black variety of aloe-wood. --Comp. --अवशेषः the head only as the remainder. --आमयः any affection or disease of the head. --उदयः an epithet of the zodiacal signs, Gemini, Leo, Virgo, Libra, Scorpio, Aquarius, and Pisces. --छेदः decapitation. --छेद्य a. fit to be beheaded, deserving death by decapitation; शीर्षच्छेद्यः स ते राम तं हत्वा जीबय द्विजं U. 2. 8; R. 15. 51. --रक्षं a helmet. --शोकः pain in the head.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1048-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शीर्ष न० शिरस् + पृषो० शीर्षादेशः शृ--क सुक्च वा । १ मस्तके अमरः । २ कृष्णागुरुणि राजनि० । शसादौ शीष्णः शीर्ष्णा इत्यादि ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5124,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शीर्षं, क्ली, मस्तकम् । इत्यमरः ॥ (यथा, हरि- वंशे । १७८ । ६ । “शीर्षाणां वै सहस्रन्तु विहितं शार्ङ्गधन्वना । सहस्रञ्चैव कायानां वहन् सङ्कर्षणस्तदा ॥”) कृष्णागुरुः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-112-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शीर्ष" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें