🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:03:58 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शूकर
śūkara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शूकर संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ शूकरी]
१. सूअर । वाराह । उ॰— भजन बिनु कूकर शूकर जैसो ।—सूर (शब्द॰) ।
२. विष्णु का तीसरा अवतार । वाराह अवतार । विशेष दे॰ वाराह ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शू—कर m. ‘making the sound शू’, a boar, hog (more correctly सू-कर, q.v.)
शू-कर See 3. शू, col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1085,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शूकरः A hog; गच्छ शूकर भद्रं ते वद सिंहो मया हतः । पंडिता एव जानंति सिंहशूकरयोर्बलम् Subhāṣ. --Comp. --इष्टः a kind of grass (मुस्ता).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1052-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शूकर पुंस्त्री० शू इत्यव्यक्तं शब्दं करोति कृ--अच् शूक + अस्त्यर्थे र वा । स्वनामख्याते पशौ अमरः स्त्रियां ङीष् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5131,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शूकरः, पुं, (शूकं तद्वल्लोम रातीति । रा + कः ।) पशुविशेषः । शुओर इति भाषा । तत्पर्य्यायः । वराहः २ स्तब्धरोमा ३ रोमशः ४ किरिः ५ चक्रदंष्ट्रः ६ किटिः ७ दंष्ट्री ८ क्रोडः ९ दन्ता- युधः १० बली ११ पृथुस्कन्धः १२ पोत्री १३ घोणी १४ भेदनः १५ कोलः १६ पोत्रायुधः १७ शूरः १८ बह्वपत्यः १९ रदायुधः २० । वन्यस्य तस्य मांसगुणाः । गुरुत्वम् । वातहारित्वम् । वृष्यत्वम् । बलस्वेदकरत्वञ्च ॥ ग्राम्यस्य तस्य मांसगुणाः । वन्यवराहमांसादगुरुत्वम् । मेदो- बलवीर्य्यवृद्धिकारित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ अपि च । “लुलापगण्डवाराहचमरीवारणादयः । एते कूलेचराः प्रोक्ता यतः कूले चरन्त्यमी ॥ कूलेचरा मरुत्पित्तहरा वृष्यबलापहाः । मधुराः शीतलाः स्निग्धा मूत्रलाः श्लेष्म- वर्द्धनाः ॥” इति भावप्रकाशः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-126-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शूकर" आता है (30)
वराह शूकर । सूअरसूकर सूअर । शूकररेवट शूकर । सुअरभूदार सूअर । शूकरतलेक्षण शूकर । सूअरस्थूलनास सूअर । शूकरवराहु शूकर । सूअरधन्विन शूकर । सूअरपीतस्कंध सुअर । शूकरवक्रवक्त्र शूकर । सूअरवक्रदंष्ट्र शूकर । सूअरघोणी शूकर । सूअरसलिलप्रिय सूअर । शूकरस्तब्धरोमा सूअर । शूकरसूअर एक प्रसिद्ध स्तन्यपायी वन्य जंतु । वराह । शूकर । विशेष—यह मुख्यतः दो प…घृष्व शूकर । सूअरडड्ढाल † संज्ञा पुं॰ वाराह । शूकरविड्भोजी वह जो विष्ठा खाता हो । शूकर, गुबरैला आदिशिरीमर्मा जंगली सूअर । शूकरआरु कर्कट । केकड़ामदार हस्ती । हाथीआखनिक खनकदीर्घरद जिसके निकले हुए लंबे दाँत होंबहुप्रज जिसके बहुत संतान होंदंष्ट्राल बड़े बड़े दाँतोंवालादीर्घायुध कुंभास्त्रबली बलवान् । बलवाला । पराक्रमीहैं हराम निषिद्ध । विधिविरुद्ध । बुरा । अनुचित । दूषित । जैसे,—मुसलमानों के लिय…मूसाकानी लता । आखुग, आखुपत्र, आखुभुक् = बिलार । आखुरथ = आखुवाहन = गणेश
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें