🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:04:03 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सत्कार
satkāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सत्कार संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आए हुए के प्रति अच्छा व्यवहार । आदर । संमान । खातिरदारी ।
२. अतिथ्य । मेहमानदारी ।
३. पर्व । उत्सव ।
४. देखभाल । ख्याल (को॰) ।
५. दावत । भोज (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सत्—कार m. (sg. or pl.) kind treatment, honour, favour, reverence (with पश्चिम = -करण, Hariv.; राज-सत्-क्˚, ‘the favour of a king’, R.), Mn.; MBh. &c.
hospitable treatment, hospitality, ib.
feasting (or = ‘a meal’), festival, religious observance, MW.
care, attention, consideration of or regard for a thing, Yogas.
w.r. for संस्कार, Hariv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1134,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सत्कार पु० सत् + कृ--घञ् उप० स० । १ सम्भानने २ पूजने च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5205,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सत्कारः, पुं, (सत्करणमिति । सत् + कृ + घञ् । पूजा । यथा । एवम्भूताः सभासदः सभायां यथा सीदन्ति उपविशन्ति तथा दानमानसत्- कारै राज्ञा कर्त्तव्या । इति व्यवहारतत्त्वम् ॥ [] (यथा, कुमारे । ६ । ५२ । “विधिप्रयुक्तसत्कारैः स्वय मार्गस्य दर्शकः । स तैराक्रमयामास शुद्धान्तं शुद्धकर्म्मभिः ॥” उत्सवविशेषः । यथा, मनुः । २ । ५९ । “तस्मादेताः सदा पूज्या भूषणाच्छादनाशणैः । भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सयेषु च ॥” “सत्कारेषु कौमुद्यादिषु उत्सवेषु उपनयना- दिषु ।” इति तट्टीकायां कुल्लूकः ॥ * ॥) शवदाहादिक्रिया । इति लोकप्रसिद्धिः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-223-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सत्कार" आता है (16)
आदर संमान । सत्कार । प्रतिष्ठा । इज्जत । कदर । जैसे,—(क) वे बड़े आदर के सा…आनर संमान । प्रतिष्ठा । इज्जत । सत्कारआदरभाव सत्कार । संमान । कदर । प्रतिष्ठा । जैसे,—जहाँ अपना आदर भाव नहीं, वहाँ …मेहमानी आतिथ्य । सत्कार । पहुनाईवरण किसी को पसंद करके किसी कार्य के लिये नियुक्त करना । किसी को किसी काम क…अर्चन पूजा । पूजनसपर्या पूजा । आराधना । उपासनाप्रग्रह ग्रहण करने या पकड़ने का भाव या ढंग । धारणसत्कृत अच्छी तरह किया हुआसंभावना कल्पना । भावना । अनुमान । फर्जसत्क्रिया सत्कर्म । पुण्य । धर्म का कामसमुपवेश विनोद । तोष । आनंदसत्कर्म अच्छा कर्म । अच्छा कामकद्र गुण की परखमनुहार वह विनती जो किसी का मान छुड़ाने या क्रोध शांत के के उसे प्रसन्न करने क…भावभक्ति भक्तिभाव
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें