🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:56:10 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अर्वन्
arvan
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अर्वन् mfn. running, quick (said of Agni and Indra), RV.
low, inferior, vile, Uṇ.
अर्वन् (आ), m. a courser, horse, RV.; AV.; ŚBr. N. of Indra (see before), L.
one of the ten horses of the moon, L.
a short span, L. (cf. अरावन्.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (93,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अर्वन् a. [ऋ-वनिप्] 1 Going, moving, running. --2 Mean, unworthy, censurable (गर्ह्य Uṇ. 4. 112; कुत्सित 5. 54). --m. (अर्वा, अर्वंतौ, अर्वंतः &c.) 1 A horse: श्लथीकृतप्रग्रहमर्वतां व्रजाः Śi. 12. 31. --2 An epithet of a horse or its driver. --3 One of the ten horses of the moon. --4 Indra. --5 A short span (गोकर्णपरिमाण). --ती 1 A mare. --2 A bawd, procuress. --3 A nymph. --Comp. --वसुः one of the principal seven rays of the sun.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0170-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अर्वन् पु० ऋ--वनिप् । १ घोटके, २ इन्द्रे, ३ गोकर्णपरिमाणे च । स्त्रियामर्वती सा च ४ बडवायां ५ कुट्टिन्यामपि । अस्य सुभिन्ने त्रादेशः अर्वन्तौ अर्व्वतः । “श्लथीकृतप्रग्रह- मर्वतां ब्रजाः” माघः सौ तु अर्व्वा इत्येव लोकएव त्रादेश इति भाष्यम् वेदे तु अर्वाणौ इत्येव । ४ गमनशीले त्रि० स्त्रियां ङीप् वनोरश्च । अर्वरी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0380,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें